TruyenDat.comTruyền Đạt
Giọng nói, ánh mắt, cử chỉ

Bỏ từ đệm "à, ờ" khi nói: đếm, thay bằng khoảng lặng và luyện trong hai tuần

Vì sao hay nói "à, ờ, thì, kiểu là", cách tự đếm từ đệm của mình, thay bằng khoảng lặng, câu chuyển ý mẫu và lịch luyện hai tuần trước buổi báo cáo.

A young Vietnamese saleswoman reporting weekly results while standing beside a whiteboard in a compact meeting room, colleagues seated, shot from a low side angle, bright neutral light

Từ đệm như "à, ờ, ừm, thì, kiểu là, nói chung là" xuất hiện khi đầu đang tìm ý mà miệng sợ khoảng lặng. Cách bỏ hiệu quả là không cố chặn chúng bằng ý chí, mà thay bằng một khoảng lặng ngắn: dừng, thở, rồi nói chữ tiếp theo. Kèm theo đó là chuẩn bị sẵn câu chuyển ý, vì từ đệm hay xuất hiện nhất ở chỗ chuyển phần.

Tình huống trong bài: chị Vy, nhân viên kinh doanh, mỗi sáng thứ Hai có ba phút báo cáo doanh số tuần trong cuộc họp nhóm. Trưởng nhóm góp ý chị nói "thì" và "kiểu là" nhiều đến mức khó theo dõi con số. Bạn sẽ có cách tự đếm, nhận ra loại từ đệm của mình, bảng thay thế, câu chuyển ý mẫu và lịch luyện hai tuần.

Từ đệm đến từ đâu và có cần bỏ hết không

Khi nói, não làm hai việc cùng lúc: tìm ý tiếp theo và phát ra âm thanh. Lúc ý tiếp theo chưa sẵn, miệng vẫn muốn giữ lượt nói, nên phát ra một âm lấp chỗ như "à" hay một chữ quen thuộc như "thì". Trong trò chuyện hằng ngày, từ đệm giúp người khác biết bạn chưa nói xong. Nhưng khi thuyết trình, không ai cướp lời bạn, nên từ đệm không còn cần thiết nữa.

Từ đệm tăng mạnh trong ba hoàn cảnh: khi hồi hộp, khi chưa thuộc ý, và khi chuyển từ phần này sang phần khác. Chị Vy để ý thấy mình nói "thì" nhiều nhất đúng lúc chuyển từ báo cáo khách cũ sang khách mới, và nói "kiểu là" khi phải giải thích vì sao một hợp đồng bị lùi lại.

Không cần bỏ hết từ đệm, và cũng không thể. Vài tiếng "à" trong ba phút không làm ai khó chịu, thậm chí nghe tự nhiên hơn một bài nói không vấp chữ nào. Vấn đề chỉ xuất hiện khi từ đệm dày đến mức người nghe bắt đầu đếm chúng thay vì nghe nội dung, hoặc khi chúng chen vào đúng chỗ con số và ý chính. Mục tiêu thực tế là giảm đi rõ rệt, và đặc biệt là dọn sạch ở các câu quan trọng.

Nhận diện loại từ đệm của bạn

Mỗi người có một hai "từ ruột". Biết từ ruột của mình là bước đầu tiên, vì cách sửa mỗi loại khác nhau một chút.

Loại từ đệmVí dụHay xuất hiện khi
Âm lấp chỗ"à", "ờ", "ừm", "ơ"Đầu đang tìm chữ, nhất là đầu câu
Từ nối thừa"thì", "mà", "là", "rồi thì"Nối hai câu lại, ngại kết thúc câu
Cụm rào đón"kiểu là", "nói chung là", "đại loại là", "nói thật là"Chưa chắc chắn về điều sắp nói
Từ hỏi lại"đúng không ạ", "phải không nhỉ", "nhé"Muốn người nghe đồng tình, thiếu tự tin
Lặp lại chữ đầu"Tuần, tuần này, tuần này em…"Câu chưa được nghĩ xong trước khi nói

Chị Vy có hai từ ruột: "thì" thuộc loại từ nối thừa, và "kiểu là" thuộc loại rào đón. Hai loại này sửa khác nhau: từ nối thừa sửa bằng cách cắt câu ngắn, còn cụm rào đón sửa bằng cách chuẩn bị kỹ phần nội dung mình chưa chắc.

Tự đếm từ đệm trong năm phút

Bạn không thể sửa điều mình không nghe thấy. Phần lớn người nói ngạc nhiên khi nghe lại mình lần đầu.

  1. Chọn một chủ đề quen, ví dụ kể lại công việc tuần trước. Bật ghi âm trên điện thoại và nói liền hai phút, không chuẩn bị.
  2. Nghe lại với tờ giấy trắng, mỗi lần nghe thấy từ đệm thì vạch một gạch dưới tên từ đó.
  3. Đếm tổng số gạch và ghi lại ngày đo. Đây là con số khởi điểm, không phải để tự chê.
  4. Đánh dấu vị trí: từ đệm nằm ở đầu câu, giữa câu, hay chỗ chuyển ý? Ghi lại vị trí xuất hiện nhiều nhất.
  5. Lặp lại với bài nói đã chuẩn bị, ví dụ phần báo cáo thật. So sánh hai con số: nói tự do và nói có chuẩn bị.

Lần đo đầu tiên của chị Vy: hai phút nói tự do có hơn hai mươi chữ "thì" và chín lần "kiểu là". Phần báo cáo có chuẩn bị thì ít hơn nhiều, trừ đúng đoạn giải thích hợp đồng bị lùi. Chỉ riêng việc đếm đã giúp chị nhận ra từ đệm của mình tập trung ở đâu, thay vì nghĩ chung chung "mình nói nhiều từ thừa quá".

Đang nói và nói lại thành: thay từ đệm bằng khoảng lặng

Nguyên tắc chung: chỗ nào bạn định nói "à", hãy ngậm miệng một nhịp. Khoảng lặng nghe tự tin hơn hẳn âm lấp chỗ.

Đang nóiNói lại thành
"Tuần này thì, à, doanh số thì đạt khoảng chín mươi phần trăm ạ.""Doanh số tuần này: (dừng) chín mươi phần trăm chỉ tiêu."
"Rồi thì khách mới thì kiểu là có ba khách ạ.""Khách mới: ba khách."
"Hợp đồng bên kia thì kiểu là, nói chung là, họ muốn lùi lại.""Hợp đồng với khách thứ hai bị lùi sang tháng sau. (dừng) Lý do là họ chờ duyệt ngân sách."
"Em nghĩ là, à, tuần sau thì chắc là sẽ ổn hơn đúng không ạ.""Tuần sau em đặt mục tiêu chốt hai hợp đồng còn dở."
"Ờ, em xin hết ạ, à, có ai hỏi gì không ạ?""Em xin hết phần báo cáo. (dừng) Anh chị có câu hỏi gì không ạ?"

Để ý các câu nói lại đều ngắn hơn. Từ nối thừa như "thì" thường sống trong câu dài; cắt câu ra làm hai, chữ "thì" tự mất chỗ đứng. Còn cụm rào đón "kiểu là, nói chung là" sẽ biến mất khi bạn biết chính xác điều mình định nói, như lý do hợp đồng bị lùi.

Câu chuyển ý mẫu để chặn từ đệm ở chỗ nối

Từ đệm hay xuất hiện nhất khi chuyển phần, vì đó là lúc đầu phải đổi hướng. Thuộc sẵn vài câu chuyển là lấp được khoảng trống mà không cần "à, thì".

  • "Xong phần khách cũ. (dừng) Sang khách mới."
  • "Đó là con số. (dừng) Còn đây là lý do."
  • "Điểm thứ hai: …"
  • "Có một việc em cần anh chị hỗ trợ."
  • "Tóm gọn ba ý: …" hoặc "Nhắc lại ba điểm chính: …"
  • "Em xin hết phần báo cáo."

Câu chuyển tốt có hai đặc điểm: ngắn, và báo cho người nghe biết phần tiếp theo là gì. Chị Vy viết ba câu chuyển lên đầu tờ ghi chú, đúng thứ tự dùng trong bài. Nhờ đó, chỗ chuyển phần, nơi từng có nhiều chữ "thì" nhất, trở thành chỗ rõ ràng nhất của bài báo cáo.

Bạn không cần dùng đúng những câu này. Hãy viết câu chuyển theo cách nói quen của mình, miễn là ngắn và có tên phần tiếp theo. Câu chuyển viết sẵn còn có lợi thứ hai: khi hồi hộp làm đầu trống rỗng, chỉ cần nhìn tờ ghi chú là thấy ngay mình đang ở đâu và phần sau là gì.

Mẹo dùng ngay khi đang nói

Kết thúc câu bằng dấu chấm thật. Nói xong câu, hạ giọng ở chữ cuối và ngậm miệng. Từ nối thừa thường xuất hiện vì người nói không cho câu được kết thúc, cứ nối "thì… mà… rồi…".

Thở vào ở chỗ định nói "à". Không thể vừa hít vào vừa phát âm. Mỗi khi cảm thấy chữ "à" sắp bật ra, hít một hơi ngắn qua mũi. Khoảng hít đó vừa là khoảng lặng vừa cho giọng thêm hơi.

Nhìn xuống ghi chú trong im lặng. Nếu cần tìm ý, nhìn ghi chú mà không nói gì, rồi ngẩng lên nói câu tiếp. Đừng vừa nhìn vừa "à".

Nói chậm hơn một chút. Nói nhanh khiến miệng vượt trước đầu, và từ đệm là thứ lấp vào khoảng cách đó. Chậm lại để đầu đi trước miệng.

Không tự trách khi lỡ nói. Lỡ nói "à" thì cứ tiếp tục. Dừng lại sửa hoặc xin lỗi chỉ khiến người nghe để ý hơn. Một vài từ đệm lọt qua không làm hỏng bài nói.

Lịch luyện hai tuần

Mỗi ngày mười đến mười lăm phút. Không cần thêm thời gian, có thể làm khi đi bộ, nấu ăn hoặc trước giờ ngủ.

NgàyBài tậpMục tiêu
1 – 2Đo từ đệm, xác định từ ruột và vị trí hay xuất hiệnCó con số khởi điểm
3 – 5Đọc to một đoạn văn, ngắt câu rõ, im lặng ở mỗi dấu chấmQuen cảm giác kết thúc câu
6 – 8Kể chuyện một phút không chuẩn bị, mỗi khi định nói từ ruột thì dừng và thởThay từ đệm bằng khoảng lặng
9 – 11Tập bài báo cáo thật với ba câu chuyển ý viết sẵnDọn sạch chỗ chuyển phần
12 – 14Ghi âm bài báo cáo, đếm lại, so với ngày đầuThấy được tiến bộ, chọn đoạn còn yếu tập riêng

Sau hai tuần, chị Vy đo lại: phần báo cáo ba phút chỉ còn vài chữ "thì", và không còn chữ nào ở chỗ đọc con số. Trưởng nhóm không nhận xét gì về cách nói nữa mà chuyển sang hỏi về kế hoạch tuần sau, đó là dấu hiệu bài báo cáo đã đi thẳng vào việc.

Từ đệm khi họp trực tuyến và khi bị hỏi bất ngờ

Trong cuộc họp trực tuyến, từ đệm nghe rõ hơn khi gặp trực tiếp, vì micro thu sát miệng và người nghe không có gương mặt, cử chỉ của bạn để phân tán chú ý. Một chữ "ừm" kéo dài qua tai nghe rất dễ gây khó chịu. Khi báo cáo qua mạng, chị Vy để tờ ghi chú ngay dưới ống kính, nói câu ngắn và tắt micro trong lúc người khác nói để không lọt tiếng đệm lúc đang nghĩ.

Từ đệm cũng bùng lên khi bạn bị hỏi bất ngờ. Phản xạ là trả lời ngay để không bị coi là lúng túng, và câu trả lời mở đầu bằng một chuỗi "à, thì, kiểu là". Cách tốt hơn là cho mình một câu đệm có nghĩa thay cho âm vô nghĩa: "Câu hỏi hay, em xin một giây nghĩ." Câu này cho bạn thời gian thật, và người nghe đánh giá cao việc bạn suy nghĩ trước khi trả lời.

Sau câu đệm có nghĩa, trả lời bằng kết luận trước: "Có, tuần sau chốt được." rồi mới giải thích. Câu trả lời mở đầu bằng kết luận gần như không có chỗ cho từ đệm chen vào.

Câu hỏi thường gặp

Có cần bỏ hoàn toàn từ đệm khi thuyết trình không?

Không cần. Vài từ đệm trong bài nói dài là bình thường và nghe tự nhiên. Mục tiêu là giảm đến mức người nghe không để ý, và giữ sạch ở những câu quan trọng như con số, ý chính, câu kết.

Thay từ đệm bằng khoảng lặng có làm bài nói bị ngắt quãng không?

Khoảng lặng ngắn nghe tự tin hơn nhiều so với âm "à". Người nghe hiếm khi nhận ra khoảng lặng một hai giây là bạn đang tìm ý; họ thường hiểu đó là chỗ ngắt có chủ đích.

Vì sao nói chuyện bình thường ít từ đệm mà lên thuyết trình lại nhiều?

Vì hồi hộp làm đầu khó tìm ý hơn, và vì bạn sợ khoảng lặng trước nhiều người. Chuẩn bị kỹ dàn ý, thuộc câu chuyển ý và tập chịu khoảng lặng sẽ giúp giảm rõ rệt.

Nhờ người khác đếm từ đệm có hiệu quả không?

Có, nếu người đó góp ý nhẹ nhàng. Một cách hay là nhờ đồng nghiệp ghi lại số lần và vị trí trong một buổi họp thật, rồi xem cùng bạn sau đó. Đừng nhờ họ ra hiệu giữa lúc bạn đang nói vì dễ làm rối.

Học thuộc lòng bài có giúp bỏ từ đệm không?

Giúp trong lúc nhớ, nhưng khi quên một chữ thì từ đệm lại tràn ra, kèm hoảng hốt. Tốt hơn là thuộc dàn ý, câu mở, câu chuyển và câu kết, còn phần giữa nói theo ý. Như vậy vừa ít từ đệm vừa tự nhiên.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138