Thuyết trình bán hàng tốt nói về vấn đề của khách nhiều hơn nói về sản phẩm của mình: hỏi trước, nhắc lại vấn đề bằng lời của khách, chỉ trình bày những gì giải quyết đúng vấn đề đó, rồi chốt một bước tiếp theo nhỏ. Khách không mua vì bài nói hay; họ mua khi thấy người bán hiểu chuyện của họ hơn đối thủ. Một buổi trình bày hai mươi phút vì thế nên dành gần một phần ba thời gian để khách nói.
Bài này đưa kịch bản hai mươi phút chia theo phút, sáu câu hỏi khám phá, bảng đổi tính năng thành lợi ích, cách nhắc giá, cách nói khi trong phòng có nhiều người quan tâm khác nhau, và câu chốt. Tình huống: chị Thảo, nhân viên kinh doanh một xưởng may đồng phục, có hai mươi phút gặp ban quản lý một chuỗi nhà hàng mười hai cơ sở đang tìm nhà cung cấp mới.
Khác nhau giữa thuyết trình bán hàng và giới thiệu sản phẩm
Giới thiệu sản phẩm đi theo thứ tự của người bán: công ty là ai, có những dòng hàng gì, chất liệu ra sao, giá thế nào. Thuyết trình bán hàng đi theo thứ tự của người mua: họ đang gặp chuyện gì, chuyện đó tốn của họ bao nhiêu, cách nào giải quyết, giải pháp của bạn khác gì, và bước tiếp theo là gì.
Hai bài có thể dùng cùng tư liệu nhưng tác dụng khác hẳn. Với bài giới thiệu, khách nghe xong thường nói “để bên chị xem đã”. Với bài bán hàng, khách nghe xong thấy vấn đề của mình được gọi đúng tên, và câu hỏi trong đầu họ chuyển từ “có cần không” sang “làm thế nào để bắt đầu”.
Chị Thảo từng mang bộ catalô dày đi gặp khách và nói hết mười lăm phút về các loại vải. Khách lịch sự nghe, rồi hỏi đúng một câu: “Áo bếp có chịu được giặt nóng hằng ngày không?” Hoá ra đó là điều duy nhất họ quan tâm, và nó chỉ chiếm một dòng trong catalô. Từ đó chị đổi cách: hỏi trước, nói sau, và chỉ mang theo mẫu liên quan đến điều khách đã nói.
Sáu câu hỏi khám phá trước khi trình bày
Nếu được, hỏi qua điện thoại hoặc tin nhắn trước buổi gặp. Nếu không, dành năm phút đầu buổi để hỏi. Sáu câu chị Thảo dùng:
- “Đồng phục hiện tại của anh chị đang gặp chuyện gì khiến anh chị tìm nhà cung cấp mới?”
- “Chuyện đó xảy ra bao lâu một lần, và ảnh hưởng tới ai nhiều nhất: nhân viên, khách hay người quản lý?”
- “Nếu chọn được nhà cung cấp mới, ba tháng nữa anh chị muốn thấy điều gì khác?”
- “Ngoài anh chị hôm nay, còn ai tham gia quyết định?”
- “Anh chị đang cân nhắc thêm những phương án nào?”
- “Có điều gì khiến lần đổi nhà cung cấp trước không như ý không?”
Ghi lại nguyên văn câu trả lời, nhất là những chữ khách dùng. Khi trình bày, bạn sẽ nhắc lại đúng những chữ đó: “Anh chị nói áo bếp bị bạc màu sau hai tháng…”. Nghe lại lời của chính mình, khách biết bạn đã lắng nghe thật.
Câu hỏi thứ tư và thứ năm hay bị bỏ vì ngại, nhưng chúng quyết định phần chốt. Không biết ai quyết thì bạn dễ chốt nhầm người; không biết khách đang so với ai thì bạn không biết nên nhấn điểm khác biệt nào.
Kịch bản hai mươi phút chia theo phút
Kịch bản dưới đây dành phần lớn thời gian cho khách nói và cho phần giải pháp nhắm đúng vấn đề.
| Phút | Phần | Người nói nhiều hơn | Câu mẫu mở phần |
|---|---|---|---|
| 0–2 | Chào, mục tiêu buổi gặp | Người bán | “Hai mươi phút hôm nay, em muốn hiểu đúng chuyện anh chị đang gặp, rồi cho anh chị xem hai mẫu phù hợp.” |
| 2–8 | Hỏi và lắng nghe | Khách | “Đồng phục hiện tại đang gặp chuyện gì ạ?” |
| 8–10 | Nhắc lại vấn đề | Người bán | “Em nhắc lại để chắc em hiểu đúng: áo bếp bạc màu sau hai tháng, áo phục vụ thiếu cỡ khi tuyển gấp.” |
| 10–15 | Giải pháp cho đúng hai vấn đề | Người bán, có mẫu thật | “Với chuyện bạc màu, đây là mẫu đã qua sáu mươi lần giặt nóng.” |
| 15–17 | Giá và điều kiện | Cả hai | “Về chi phí, em nói theo bộ cho mỗi nhân viên một năm.” |
| 17–20 | Câu hỏi và bước tiếp theo | Cả hai | “Bước tiếp theo em đề xuất là may thử cho một cơ sở trong một tháng.” |
Phần nhắc lại vấn đề ở phút tám tới mười là phần dễ bị bỏ nhất và cũng hiệu quả nhất. Nếu khách gật, bạn biết mình đang đi đúng; nếu khách sửa lại, bạn vừa tránh được năm phút trình bày lạc đề.
Đang nói → nói lại thành: đổi tính năng thành lợi ích của khách
Tính năng là điều sản phẩm có; lợi ích là điều khách được. Khách chỉ quan tâm cột thứ hai, và chỉ khi nó nối với vấn đề họ đã nói.
| Đang nói | Nói lại thành |
|---|---|
| “Vải bên em pha sợi tổng hợp, độ bền màu cấp cao.” | “Anh chị nói áo bạc màu sau hai tháng. Mẫu này bên em đã giặt nóng sáu mươi lần, anh chị cầm lên so với áo cũ xem.” |
| “Bên em có kho sẵn hơn hai mươi cỡ.” | “Khi anh chị tuyển gấp, cơ sở báo cỡ trước mười giờ sáng thì hôm sau có áo.” |
| “Bên em may cho nhiều chuỗi lớn.” | “Một chuỗi quán cùng quy mô với anh chị đã chuyển sang bên em năm ngoái; nếu cần, em xin phép họ để anh chị gọi hỏi trực tiếp.” |
| “Đường may bên em rất chắc chắn.” | “Túi áo bếp may hai đường, vì anh chị nói nhân viên hay để nhiệt kế và bút trong đó.” |
Ở hàng thứ ba, chú ý chị Thảo không nêu tên khách cũ khi chưa được phép. Lời giới thiệu của khách cũ có sức nặng, nhưng phải được họ đồng ý trước.
Mỗi khi bạn sắp nói một tính năng, tự hỏi: “Vậy thì sao đối với người đang ngồi trước mặt?” Nếu không trả lời được bằng một vấn đề khách đã nêu, có thể bỏ tính năng đó khỏi buổi này.
Nhắc giá: lúc nào và nói thế nào
Đừng né khi khách hỏi giá sớm. Nếu khách hỏi giá ngay phút thứ ba, nói một khoảng giá và xin phép hỏi thêm: “Thường từ khoảng ba trăm đến bốn trăm nghìn mỗi bộ, tuỳ loại vải. Em hỏi thêm hai câu để báo anh chị con số sát hơn.” Né giá làm khách nghi.
Nói giá theo đơn vị khách dùng để tính. Ban quản lý nhà hàng nghĩ theo chi phí cho mỗi nhân viên mỗi năm, không theo giá mỗi mét vải. Chị Thảo nói: “Mỗi nhân viên hai bộ, thay mỗi năm, khoảng tám trăm nghìn một người một năm.”
Đặt giá cạnh chi phí khách đang chịu. “Hiện anh chị thay áo bếp ba lần một năm vì bạc màu; nếu áo mới dùng được cả năm, tổng chi có thể thấp hơn dù giá mỗi bộ cao hơn.” Chỉ nói vậy khi bạn có số của khách; đừng tự bịa con số tiết kiệm.
Nói giá xong thì dừng. Sau khi nói con số, im lặng vài giây và để khách phản ứng. Vội vàng thêm “nhưng bên em có thể giảm…” là tự hạ giá trước khi khách kịp hỏi.
Trong phòng có nhiều người: mỗi người một mối lo
Ở buổi gặp chuỗi nhà hàng có ba người: chủ chuỗi, bếp trưởng tổng và trưởng phòng nhân sự. Mỗi người nghe cùng một bài nhưng tìm một thứ khác nhau. Chị Thảo soạn trước bảng dưới.
| Người nghe | Họ lo gì | Câu nói thẳng vào mối lo đó |
|---|---|---|
| Chủ chuỗi | Tổng chi phí cả năm, hình ảnh thương hiệu | “Thưa anh, tính theo năm, chi phí đồng phục mỗi nhân viên khoảng tám trăm nghìn, và màu áo giữ đúng tông nhận diện sau nhiều lần giặt.” |
| Bếp trưởng tổng | Độ bền khi giặt nóng, độ thoáng khi đứng bếp | “Anh cầm thử mẫu này, đã qua sáu mươi lần giặt nóng; lưng áo có lớp lưới thoáng.” |
| Trưởng phòng nhân sự | Thiếu cỡ khi tuyển gấp, thủ tục đặt thêm | “Chị báo cỡ qua tin nhắn trước mười giờ sáng, hôm sau có áo tại cơ sở.” |
Khi nói từng câu, quay người và nhìn đúng người đó, gọi tên hoặc chức danh. Đừng chỉ nói với người có chức vụ cao nhất; người quyết định thường hỏi ý bếp trưởng và nhân sự sau khi bạn ra về, và họ sẽ nhớ bạn có nói tới chuyện của họ hay không.
Nếu trong phòng có người im lặng suốt, mời họ bằng một câu hỏi nhẹ gắn với việc của họ: “Chị thấy chuyện thiếu cỡ thường xảy ra vào mùa nào ạ?” Một người im lặng thường có mối lo chưa nói ra.
Chốt bước tiếp theo và bài tập tối nay
Phần chốt không cần là chốt đơn. Với khách doanh nghiệp, một bước tiếp theo nhỏ, rõ, có ngày, thường dễ được đồng ý hơn và dẫn tới đơn hàng chắc hơn. Trình tự chị Thảo dùng:
- Nhắc lại hai vấn đề và hai cách giải quyết trong hai câu.
- Đề xuất một bước nhỏ: may thử cho một cơ sở trong một tháng, hoặc gửi mẫu để bếp trưởng giặt thử.
- Hỏi thẳng: “Anh chị thấy bước này có hợp không ạ?”
- Thống nhất ngày và người đầu mối hai bên trước khi đứng dậy.
- Gửi tin nhắn tóm tắt trong ngày: vấn đề, bước tiếp theo, ngày, người đầu mối.
- Bài tập tối nay: lấy một khách sắp gặp, viết sáu câu hỏi khám phá theo mẫu trên, rồi viết bảng hai cột tính năng – lợi ích cho ba tính năng bạn hay nói nhất. Nếu không nối được tính năng nào với vấn đề của khách, bỏ nó khỏi buổi gặp.
Một bước nhỏ có ngày cụ thể ít khi bị từ chối, vì khách không phải cam kết cả năm ngay trong buổi đầu. Đổi lại, bạn có một tháng để chứng minh bằng việc thật, và lần gặp sau bạn mang theo kết quả của chính cơ sở đó thay vì mẫu chào hàng.
Câu hỏi thường gặp
Thuyết trình bán hàng có cần giới thiệu công ty dài không?
Không cần. Một hai câu về công ty là đủ ở đầu buổi, phần còn lại để chứng minh bằng mẫu thật và bằng cách bạn hiểu vấn đề của khách. Khách tin công ty qua cách người bán làm việc nhiều hơn qua đoạn giới thiệu lịch sử.
Khách cứ ngắt lời hỏi giá thì làm sao?
Trả lời ngay bằng một khoảng giá, rồi giải thích cần hỏi thêm vài điều để báo sát hơn. Khách hỏi giá sớm thường vì đã có ngân sách trong đầu; biết sớm khoảng giá giúp họ nghe phần còn lại thoải mái hơn, và giúp bạn biết có hợp nhau không.
Nên mang bao nhiêu mẫu sản phẩm theo?
Ít hơn bạn nghĩ. Mang những mẫu giải quyết đúng vấn đề khách đã nêu, thêm một mẫu dự phòng. Đặt quá nhiều mẫu lên bàn làm khách phân tán và khó nhớ mẫu nào hợp với họ, nhất là khi họ phải kể lại cho người quyết định vắng mặt.
Có nên nói về đối thủ khi thuyết trình bán hàng không?
Không nên chê đối thủ. Nếu khách hỏi khác nhau thế nào, nói điểm khác của mình một cách cụ thể và để khách tự so. Chê đối thủ khiến khách nghi ngờ sự khách quan của bạn, và có khi người trong phòng chính là người đã chọn đối thủ đó trước đây.
Buổi gặp trực tuyến thì kịch bản có khác không?
Khung giữ nguyên, nhưng rút ngắn mỗi phần và hỏi nhiều câu ngắn hơn vì qua màn hình khách dễ mất tập trung. Gửi mẫu thật tới trước buổi gặp nếu có thể, để khách cầm trên tay trong lúc bạn nói về chất liệu.