TruyenDat.comTruyền Đạt
Chuẩn bị bài nói

Dàn ý bài thuyết trình: mẫu một trang thay cho việc viết nguyên văn rồi đọc

Vì sao viết nguyên văn rồi đọc thường hỏng, dàn ý ba tầng, mẫu dàn ý một trang hoàn chỉnh, những câu nên viết sẵn và cách chuyển bản viết sẵn sang dàn ý.

A Vietnamese salesman in a grey suit rehearsing alone in an empty hotel conference room, holding one blank sheet of paper, wide shot from the back row

Thay vì viết nguyên văn rồi đọc hoặc học thuộc, hãy viết một dàn ý một trang gồm ba tầng: khung các phần có mốc phút, ý chính của từng phần, và vài từ khoá gợi nhớ; chỉ viết nguyên văn câu mở đầu, các câu chuyển ý và câu kết. Dàn ý giữ cho bạn đi đúng đường, còn câu chữ cụ thể sẽ được nói tự nhiên theo người nghe trước mặt.

Tình huống minh hoạ: anh Bình, nhân viên kinh doanh thiết bị lọc nước, giới thiệu dòng máy mới cho khoảng mười hai chủ đại lý trong 20 phút ở hội nghị đại lý của công ty. Lần trước anh viết sẵn sáu trang rồi đọc, và anh nhớ rõ cảm giác ngẩng lên thấy người ngồi hàng đầu đang xem điện thoại. Lần này anh làm dàn ý.

Vì sao viết nguyên văn rồi đọc thường hỏng

Văn viết và văn nói khác nhau. Câu viết thường dài, nhiều mệnh đề phụ, dùng từ trang trọng. Đọc lên nghe như bản tin, người nghe phải tập trung nhiều hơn để theo. Câu nói thì ngắn, lặp ý, có ngắt nghỉ tự nhiên.

Mắt dán xuống giấy thì mất người nghe. Khi đọc, bạn không thấy chủ đại lý ngồi cuối đang nhíu mày, không thấy ai đang muốn hỏi. Bài nói thành độc thoại.

Học thuộc thì sợ quên một chữ. Người học thuộc nhớ bài theo chuỗi câu. Quên một câu là đứt chuỗi, đầu óc trống trơn, rất khó nối lại. Người nói theo dàn ý quên một câu chỉ cần nhìn xuống từ khoá kế tiếp.

Không điều chỉnh được. Nếu đến lượt anh Bình chỉ còn 12 phút thay vì 20, bản viết sáu trang không có chỗ nào cắt nhanh được. Dàn ý thì nhìn qua là biết bỏ phần nào.

Nhưng viết nguyên văn vẫn có ích. Viết ra giúp bạn nghĩ rõ. Nếu bạn quen viết, cứ viết, nhưng coi đó là bản nháp để nghĩ, không phải kịch bản để đọc. Bước sau là rút nó thành dàn ý.

Dàn ý ba tầng: khung, ý, từ gợi nhớ

Dàn ý tốt cho bài nói khác dàn ý bài văn ở trường. Nó cần được đọc trong một giây khi bạn liếc xuống. Ba tầng có nhiệm vụ riêng:

TầngGhi gìViết thế nàoVí dụ của anh Bình
1. KhungCác phần lớn và mốc phútChữ in đậm, cỡ toMỞ (0–2) · VẤN ĐỀ (2–6) · MÁY MỚI (6–13) · BÁN THẾ NÀO (13–17) · KẾT (17–20)
2. ÝMột câu ngắn cho mỗi ý trong phầnCâu khẳng định, dưới 12 chữ“Khách hỏi chi phí thay lõi trước khi hỏi giá máy”
3. Gợi nhớTừ khoá cho ví dụ, con số, câu chuyệnHai đến bốn từ“chị chủ tiệm gạo”, “thay lõi 6 tháng”, “cầm lõi thật”

Ba tầng giúp bạn đọc dàn ý ở ba tốc độ. Lúc căng thẳng nhất, chỉ cần nhìn tầng một để biết mình đang ở phần nào. Lúc bình thường, nhìn tầng hai để nhớ ý tiếp theo. Tầng ba chỉ dùng khi cần nhớ một chi tiết cụ thể.

Một lỗi hay gặp là trộn ba tầng vào nhau, mỗi dòng vừa là tên phần vừa là câu dài vừa có số liệu. Khi đó trang giấy trông đầy đủ nhưng lúc đứng nói lại không tìm ra mình đang ở đâu. Nên tách các tầng bằng cỡ chữ, chữ in hoa và khoảng trống giữa các phần.

Mẫu dàn ý một trang cho bài nói 20 phút

Đây là toàn bộ trang giấy anh Bình mang lên bục, viết tay chữ to, mỗi phần cách nhau một dòng trống:

  • MỞ (0–2) — Câu viết sẵn: “Tháng trước, anh chị nào bị khách gọi lại hỏi lõi lọc bao lâu phải thay? Bên em nhận được câu đó nhiều nhất.” · Thông điệp: máy mới giúp đại lý bán được lần hai, lần ba.
  • VẤN ĐỀ (2–6) — Khách hỏi chi phí thay lõi trước giá máy · Khách ngại vì không biết khi nào thay · Gợi nhớ: “chị chủ tiệm gạo”, “ba lần gọi”.
  • CÂU CHUYỂN — “Vậy máy mới giải quyết chỗ này thế nào?”
  • MÁY MỚI (6–13) — Đèn báo thay lõi trên thân máy · Lõi tháo bằng một tay, không cần thợ · Chi phí lõi mỗi năm · Gợi nhớ: “cầm lõi thật”, “thử tháo trước mặt”.
  • CÂU CHUYỂN — “Máy tốt rồi, còn anh chị bán thế nào để có lãi lần hai?”
  • BÁN THẾ NÀO (13–17) — Ghi số điện thoại khách khi bán · Nhắc khách khi đèn báo · Chương trình lõi cho đại lý · Gợi nhớ: “sổ khách”, “tin nhắn mẫu”.
  • KẾT (17–20) — Câu viết sẵn: “Hôm nay em chỉ xin anh chị một việc: đăng ký nhận máy trưng bày trước cuối tháng, để khách cầm thử cái lõi này.” · Mời hỏi.

Cả trang chưa tới hai trăm chữ, nhưng nó chứa đủ đường đi cho 20 phút. Phần lớn câu chữ anh sẽ nói ra không nằm trên giấy. Chúng nằm trong đầu anh, vì anh đã bán máy lọc nước nhiều năm; dàn ý chỉ nhắc anh đi theo thứ tự nào.

Những câu nên viết nguyên văn: mở, chuyển, kết

Không phải cái gì cũng nói ứng khẩu. Có ba loại câu nên viết sẵn và tập đến mức thuộc, vì đó là những chỗ người nói dễ ngập ngừng nhất:

Loại câuVì sao viết sẵnCâu mẫu
Câu mở đầuLúc mới lên là lúc run nhất, cần câu đầu tiên tự chạy“Tháng trước, anh chị nào bị khách gọi lại hỏi lõi lọc bao lâu phải thay?”
Câu chuyển ýGiữa hai phần là chỗ hay “à, ờ” và mất mạch“Máy tốt rồi, còn anh chị bán thế nào để có lãi lần hai?”
Câu tóm giữa bàiGiúp người nghe đã lơ đãng bắt lại nhịp“Như vậy, khách không còn ngại chuyện thay lõi. Giờ sang phần của anh chị.”
Câu kếtCâu cuối người nghe nhớ lâu nhất, không được để ngẫu hứng“Hôm nay em chỉ xin anh chị một việc: đăng ký nhận máy trưng bày trước cuối tháng.”

Bốn loại câu này cộng lại chỉ khoảng sáu đến tám câu cho cả bài. Học thuộc tám câu dễ hơn nhiều so với học thuộc sáu trang, và chúng là những “điểm neo” giúp bạn yên tâm rằng mình luôn biết cách bắt đầu và kết thúc mỗi phần.

Viết từ gợi nhớ sao cho liếc là nhớ

Tầng gợi nhớ dễ bị viết quá dài, thành ra lại phải đọc. Hoặc quá ngắn, đến lúc lên nói không hiểu mình viết gì. Đây là những dòng anh Bình sửa:

Đang viếtViết lại thànhVì sao
“Kể câu chuyện về chị chủ tiệm gạo ở chợ đầu mối đã gọi điện ba lần để hỏi về chuyện thay lõi lọc”“chị tiệm gạo – 3 cuộc gọi”Đủ để nhớ cả câu chuyện
“CP”“chi phí lõi/năm”Viết tắt quá mức, lúc run sẽ quên nghĩa
“Giải thích ưu điểm của cơ chế tháo lõi mới so với dòng cũ”“tháo 1 tay – làm mẫu”Ghi hành động cần làm, không ghi mô tả
“Nhấn mạnh lợi nhuận”“lãi lần 2, lần 3”Ghi đúng chữ sẽ nói ra

Nguyên tắc: từ gợi nhớ là chữ bạn sẽ thực sự nói ra hoặc việc bạn sẽ thực sự làm, không phải mô tả về việc đó. Khi liếc thấy “làm mẫu”, tay bạn tự cầm cái lõi lên.

Con số thì luôn ghi đầy đủ trên dàn ý, kể cả khi bạn nghĩ mình đã thuộc. Lúc hồi hộp, con số là thứ hay nhầm nhất, và nói sai một con số trước khách hàng hay cấp trên khó sửa hơn nhiều so với quên một ví dụ.

Lỡ viết nguyên văn rồi: chuyển sang dàn ý trong năm bước

Nhiều người đã có sẵn bản viết dài, hoặc quen nghĩ bằng cách viết. Không cần bỏ đi, chỉ cần rút lại:

  1. Đọc bản viết, gạch chân câu quan trọng nhất của mỗi đoạn. Thường mỗi đoạn chỉ có một câu như vậy.
  2. Chép các câu gạch chân ra trang mới, rút mỗi câu xuống dưới 12 chữ. Đó là tầng ý.
  3. Gom các ý thành phần lớn, đặt tên phần bằng một hai chữ in hoa và ghi mốc phút. Đó là tầng khung.
  4. Với mỗi ví dụ, câu chuyện hay con số, ghi hai đến bốn từ đủ để nhớ ra. Đó là tầng gợi nhớ.
  5. Chép riêng câu mở, câu chuyển, câu kết từ bản viết sang dàn ý, sửa lại cho giống văn nói rồi tập đến thuộc. Cất bản viết dài đi, không mang lên bục.

Lần tập đầu bằng dàn ý sẽ thấy bập bõm, câu chữ không mượt như bản viết. Đó là dấu hiệu bình thường. Đến lần thứ ba, bạn sẽ nói trôi chảy hơn, và quan trọng hơn là nói như đang trò chuyện với người nghe.

Một tờ giấy hay thẻ ghi nhớ: mang dàn ý lên bục thế nào

Có hai cách mang dàn ý: một tờ giấy khổ lớn đặt trên bục hoặc bàn, hoặc một xấp thẻ nhỏ cầm tay, mỗi thẻ một phần. Tờ giấy hợp khi có bục đứng và bạn ít di chuyển; bạn nhìn thấy cả bài một lúc. Thẻ hợp khi phải đứng giữa phòng, không có chỗ đặt giấy; nhớ đánh số thẻ phòng khi làm rơi.

Dù dùng cách nào, hãy viết chữ đủ to để đọc được khi giấy cách mắt một sải tay. Anh Bình viết tay bằng bút dạ thay vì in, vì chữ viết tay của chính mình dễ nhận ra hơn khi liếc nhanh. Tránh viết hai mặt giấy: lật giấy giữa bài là động tác gây chú ý không cần thiết.

Không cần giấu dàn ý. Người nghe không đánh giá thấp người nói vì cầm một tờ giấy; họ chỉ khó chịu khi người nói cúi đầu đọc liên tục. Liếc xuống ở chỗ chuyển ý, rồi ngẩng lên nói với người nghe — đó là cách dùng dàn ý tự nhiên nhất.

Bài tập tối nay: lấy bài nói gần nhất bạn phải trình bày, viết dàn ý ba tầng trên đúng một mặt giấy. Sau đó đứng dậy, nói thành tiếng chỉ nhìn tờ giấy đó. Đánh dấu những chỗ bạn ngập ngừng: đó là nơi cần viết sẵn một câu chuyển ý.

Câu hỏi thường gặp

Thuyết trình có được cầm giấy không?

Được, và cầm một tờ dàn ý gọn gàng là chuyện bình thường trong hầu hết bối cảnh công việc. Điều người nghe không thích là người nói cúi đầu đọc liên tục. Liếc xuống ở chỗ chuyển ý rồi ngẩng lên nói là đủ.

Dàn ý thuyết trình khác dàn ý bài văn thế nào?

Dàn ý bài văn là để viết thành đoạn văn hoàn chỉnh. Dàn ý thuyết trình là để liếc nhìn trong một giây khi đang đứng nói, nên phải ngắn hơn, chữ to hơn, có mốc phút và có từ gợi nhớ thay vì câu đầy đủ.

Có nên học thuộc lòng toàn bộ bài thuyết trình không?

Không nên. Học thuộc toàn bộ làm giọng nói nghe như đọc, và nếu quên một câu thì rất dễ mất mạch. Chỉ nên thuộc câu mở, các câu chuyển ý và câu kết, phần còn lại nói theo dàn ý.

Thẻ ghi nhớ nên viết bao nhiêu chữ mỗi thẻ?

Mỗi thẻ nên là một phần của bài, gồm tên phần, hai đến bốn ý ngắn và vài từ gợi nhớ, thường không quá ba mươi chữ. Nhiều chữ hơn thì bạn sẽ phải đọc thay vì liếc.

Nói theo dàn ý thì mỗi lần nói một khác có sao không?

Không sao, đó còn là điều tốt. Mỗi lần câu chữ hơi khác nhưng ý và thứ tự giữ nguyên, nghe tự nhiên hơn nhiều so với một bài học thuộc. Người nghe không biết bản gốc, họ chỉ cảm nhận bạn đang nói chuyện với họ.

Dùng ghi chú của người thuyết trình trên máy tính thay cho giấy được không?

Được nếu bạn ngồi hoặc đứng ngay cạnh máy tính và chữ đủ to. Nhưng nên có thêm một tờ giấy dự phòng, vì máy có thể gặp sự cố hoặc màn hình phụ bị cấu hình sai lúc bắt đầu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138