TruyenDat.comTruyền Đạt
Thuyết trình trong công việc

Đào tạo nội bộ: soạn buổi hướng dẫn đồng nghiệp 60 phút để người học làm được ngay

Cách soạn buổi đào tạo nội bộ 60 phút: viết mục tiêu theo việc làm được, nói 20 phút làm 30 phút, làm mẫu – cùng làm – tự làm, kiểm tra mà không chấm điểm.

A Vietnamese accountant in her fifties leans over a workshop table guiding younger colleagues who fill in blank sheets of paper, high angle shot, bright fluorescent training room light

Một buổi đào tạo nội bộ thành công khi người học rời phòng làm được một việc cụ thể mà trước đó họ chưa làm được — vì thế hãy nói ít, cho làm nhiều: khoảng một phần ba thời gian giảng, hai phần ba thời gian người học tự tay làm và được sửa. Người được giao đào tạo thường là người giỏi việc nhất phòng, không phải người quen đứng lớp. Họ hay mắc một lỗi giống nhau: kể hết những gì mình biết. Người học nghe được nhiều, nhớ được ít, và tuần sau vẫn làm sai đúng những chỗ cũ.

Bài này đưa cách viết mục tiêu theo việc làm được, kịch bản sáu mươi phút, kỹ thuật làm mẫu – cùng làm – tự làm, cách xử lý khi trong lớp có người lớn tuổi hoặc cấp cao hơn mình, và cách kiểm tra mà không chấm điểm ai. Tình huống: chị Hoa, kế toán viên mười hai năm, được nhờ hướng dẫn mười hai nhân viên mới ở các phòng cách lập giấy đề nghị thanh toán cho đúng để không bị trả về.

Đào tạo nội bộ khác một bài thuyết trình ở chỗ nào

Thuyết trình thành công khi người nghe hiểu và đồng ý. Đào tạo thành công khi người học làm được. Khoảng cách giữa hiểu và làm được lớn hơn người dạy tưởng: ai cũng hiểu rằng giấy đề nghị thanh toán cần đủ chứng từ, nhưng khi tự lập lần đầu, người học vẫn quên ghi số hợp đồng, vẫn để thiếu chữ ký trưởng phòng, vẫn đính kèm hoá đơn sai tên đơn vị.

Vì vậy câu hỏi khi soạn không phải “mình cần nói những gì” mà là “người học cần tự tay làm gì trong phòng này”. Nội dung nói chỉ là phần tối thiểu để họ bắt đầu làm được; phần còn lại họ học qua việc làm và được sửa ngay tại chỗ.

Điểm khác thứ hai là quan hệ giữa người dạy và người học. Trong đào tạo nội bộ, người học là đồng nghiệp, có khi lớn tuổi hơn, có khi cấp cao hơn. Họ không đến để được đánh giá, và họ có việc riêng đang chờ. Buổi học phải tôn trọng điều đó: đúng giờ, có ích ngay, không biến thành nơi người dạy chứng minh mình giỏi.

Điểm khác thứ ba là sau buổi học. Bài thuyết trình xong là xong; buổi đào tạo xong thì người học mới bắt đầu làm thật, và lúc đó họ sẽ quên. Một buổi đào tạo tốt luôn để lại thứ để tra cứu và một kênh để hỏi.

Viết mục tiêu theo việc làm được

Mục tiêu buổi học quyết định nội dung nào giữ, nội dung nào bỏ. Mục tiêu tốt bắt đầu bằng một động từ chỉ việc làm thấy được, không phải “hiểu”, “nắm được”, “biết về”.

Mục tiêu mơ hồMục tiêu theo việc làm được
Hiểu quy trình thanh toánTự lập một giấy đề nghị thanh toán đủ sáu mục bắt buộc, không cần hỏi ai
Nắm được các loại chứng từChọn đúng bộ chứng từ đính kèm cho ba trường hợp: mua hàng, công tác phí, thuê dịch vụ
Biết các lỗi thường gặpTìm ra ít nhất bốn lỗi trong một giấy đề nghị mẫu đã cố ý làm sai
Biết hạn nộpTính được ngày cuối cùng phải nộp cho một khoản chi cụ thể
Hiểu tầm quan trọng của việc làm đúng(bỏ — người học sẽ tự thấy khi làm được việc ở các dòng trên)

Chị Hoa chốt ba mục tiêu cho buổi sáu mươi phút: tự lập giấy đề nghị đủ sáu mục, chọn đúng bộ chứng từ cho ba trường hợp, và tìm lỗi trong giấy mẫu. Mọi thứ chị biết nhưng không phục vụ ba mục tiêu này, như lịch sử thay đổi quy định hay cách hạch toán bên trong phòng kế toán, đều bị cắt khỏi buổi học.

Viết ba mục tiêu lên đầu tờ hướng dẫn và nói chúng ở phút đầu tiên. Người học biết rõ cuối buổi mình sẽ làm được gì thì chú ý vào đúng những phần liên quan.

Kịch bản sáu mươi phút: nói hai mươi, làm ba mươi, kiểm mười

Bảng dưới là kịch bản buổi học của chị Hoa. Tỷ lệ nói và làm có thể đổi tuỳ nội dung, nhưng phần làm không nên ít hơn phần nói.

PhútHoạt độngNgười học làm gì
0–5Mục tiêu và một ví dụ giấy bị trả vềNghe, đoán xem giấy mẫu bị trả vì sao
5–15Sáu mục bắt buộc, làm mẫu một giấyNhìn chị Hoa điền từng mục, hỏi khi chưa rõ
15–30Cùng làm giấy thứ haiĐiền cùng lúc với chị Hoa, từng mục một, so kết quả với người bên cạnh
30–45Tự làm ba trường hợpMỗi người tự lập ba giấy theo ba tình huống khác nhau; chị Hoa đi quanh sửa
45–55Tìm lỗi trong giấy mẫuTheo cặp, tìm lỗi trong một giấy cố ý làm sai, đọc to lỗi tìm được
55–60Tổng kết và chỗ hỏi sau buổiNhận tờ kiểm tra một trang, biết hỏi ai khi làm thật

Phần nói chỉ thật sự chiếm khoảng mười lăm phút, phân tán ở đầu và giữa buổi. Không có đoạn nào người học phải ngồi nghe liên tục quá mười phút.

Chú ý phút ba mươi tới bốn mươi lăm: đây là lúc người dạy bận nhất, đi quanh từng bàn. Nếu lớp đông hơn mười lăm người, nên nhờ thêm một đồng nghiệp cùng đi sửa, hoặc chia lớp làm hai buổi.

Làm mẫu – cùng làm – tự làm cho một bước khó

Với mỗi bước người học hay sai, chị Hoa dùng ba nhịp. Ví dụ bước “chọn bộ chứng từ đính kèm”:

  1. Làm mẫu, nói thành tiếng điều mình đang nghĩ: “Khoản này là thuê dịch vụ, nên mình cần hợp đồng, biên bản nghiệm thu và hoá đơn. Mình kiểm tên đơn vị trên hoá đơn trước, vì đây là chỗ hay sai nhất.”
  2. Cùng làm: đưa một tình huống mới, người học làm từng bước cùng lúc với chị, chị hỏi trước mỗi bước: “Khoản này loại gì? Vậy cần mấy chứng từ?” Người học trả lời trước, chị xác nhận sau.
  3. Tự làm: người học làm một tình huống thứ ba một mình, không có gợi ý. Chị chỉ xem kết quả.
  4. Sửa ngay, sửa riêng: khi thấy lỗi, chỉ vào chỗ sai và hỏi “chỗ này em kiểm lại giúp chị nhé” thay vì sửa hộ. Người học tự tìm ra lỗi thì nhớ lâu hơn.
  5. Gom lỗi chung: nếu ba bốn người cùng sai một chỗ, dừng cả lớp ba mươi giây để nói lại chỗ đó. Lỗi chung là dấu hiệu phần làm mẫu chưa rõ, không phải người học kém.

Mấu chốt nằm ở nhịp đầu: nói thành tiếng điều mình đang nghĩ. Người làm lâu năm thường làm rất nhanh và bỏ qua những bước kiểm tra trong đầu mà chính họ không còn nhận ra. Nói thành tiếng giúp người học thấy những bước vô hình đó.

Khi trong lớp có người lớn tuổi hơn hoặc cấp cao hơn

Xưng hô đúng như ngoài đời. Không cần đổi sang giọng thầy cô. Chị Hoa vẫn gọi anh trưởng phòng kinh doanh là “anh” và xưng “em” khi nói riêng với anh, dù đang đứng lớp.

Ghi nhận kinh nghiệm của họ. Câu mẫu: “Anh Tùng chắc gặp trường hợp này nhiều rồi, anh thấy chỗ nào hay bị trả về nhất ạ?” Mời họ góp một ví dụ biến họ thành đồng minh của buổi học thay vì người ngồi khoanh tay.

Sửa lỗi kín đáo. Khi người cấp cao làm sai, không nêu tên trước lớp. Đứng cạnh, chỉ vào chỗ sai, nói nhỏ. Khi gom lỗi chung, nói về lỗi chứ không nói về người.

Đừng xin lỗi vì đang dạy họ. Câu “em biết anh chị giỏi hơn em nhưng…” làm buổi học mất trọng lượng. Bạn được nhờ dạy vì bạn nắm việc này; cứ dạy rõ ràng, lịch sự là đủ.

Khi họ phản bác quy trình. Nếu phản bác có lý, ghi lại và hứa chuyển cho người có quyền sửa quy trình. Đừng tranh luận dài trước lớp; buổi học là để làm đúng quy trình hiện hành, không phải để quyết có đổi quy trình hay không.

Kiểm tra người học đã làm được chưa, mà không chấm điểm ai

Người học là đồng nghiệp, không phải học sinh; chấm điểm hay xếp hạng trong đào tạo nội bộ thường gây ngại và khiến người ta giấu chỗ chưa hiểu. Vẫn cần biết họ làm được chưa, bằng những cách nhẹ hơn:

  • Sản phẩm thật: ba giấy đề nghị người học tự lập trong buổi chính là bài kiểm tra. Chị Hoa xem, đánh dấu chỗ đúng, chỗ cần sửa, trả lại ngay.
  • Tìm lỗi theo cặp: hai người cùng tìm lỗi trong giấy mẫu, đọc to kết quả. Không ai bị gọi tên vì tìm thiếu.
  • Câu hỏi cuối buổi: “Nếu mai anh chị phải lập giấy cho khoản công tác phí, chỗ nào anh chị còn chưa chắc?” Câu trả lời cho chị Hoa biết phần nào cần viết rõ hơn trong tờ hướng dẫn.
  • Theo dõi lần làm thật: hai tuần sau, chị Hoa đếm số giấy của nhóm mới bị trả về và lý do. Đó mới là thước đo thật của buổi đào tạo.
  • Tờ kiểm tra một trang: sáu mục bắt buộc, ba bộ chứng từ, năm lỗi hay gặp. Người học dán cạnh bàn làm việc và tự kiểm trước khi nộp.

Bài tập tối nay cho người sắp phải đào tạo đồng nghiệp: viết ba mục tiêu theo mẫu “tự làm được…”, rồi soạn một tình huống cố ý làm sai bốn lỗi để người học tìm. Soạn được tình huống sai khó hơn bạn tưởng, và chính lúc soạn bạn sẽ thấy những bước mình vẫn làm theo phản xạ mà chưa từng nói ra.

Tài liệu mang về và kênh hỏi sau buổi học

Người học thường quên khá nhiều chi tiết nếu vài ngày sau mới làm thật lần đầu; ai từng hướng dẫn đồng nghiệp đều gặp chuyện này. Vì thế phần quan trọng nhất của tài liệu không phải bản tóm tắt bài giảng, mà là thứ người học cầm lên đúng lúc họ đang làm thật.

Chị Hoa chỉ phát một tờ kiểm tra một mặt giấy, chia ba khối: sáu mục bắt buộc của giấy đề nghị, bảng ba loại khoản chi với bộ chứng từ tương ứng, và năm lỗi hay khiến giấy bị trả về. Không có đoạn văn nào dài quá hai dòng. Chị đặt tờ này cạnh biểu mẫu trên mạng nội bộ của công ty để ai làm mất vẫn tìm lại được.

Kênh hỏi sau buổi cũng cần nói rõ: hỏi ai, qua đâu, trong bao lâu thì được trả lời. Chị Hoa lập một nhóm nhắn tin cho lớp, cam kết trả lời trong ngày làm việc, và nói thẳng ở phút cuối buổi học: “Hai tuần đầu ai làm giấy lần đầu thì chụp gửi vào nhóm trước khi nộp, chị xem giúp.” Hai tuần sau, chị gom các câu hỏi lặp lại trong nhóm để sửa tờ kiểm tra cho lớp sau.

Việc gom câu hỏi này biến mỗi lớp thành bản nháp cho lớp tiếp theo. Sau ba lớp, buổi học của chị Hoa ngắn hơn mười phút mà số giấy bị trả về vẫn giảm, vì những chỗ người học hay vướng đã được viết rõ ngay trên tờ giấy họ mang về.

Câu hỏi thường gặp

Buổi đào tạo nội bộ có cần slide không?

Không bắt buộc. Với nội dung là quy trình hay biểu mẫu, tờ giấy thật trên tay người học hữu ích hơn hình trên màn chiếu. Nếu dùng slide, chỉ dùng để chiếu biểu mẫu phóng to khi làm mẫu, không dùng để chép lại lời giảng.

Một buổi đào tạo nội bộ nên kéo dài bao lâu?

Với một kỹ năng cụ thể, sáu mươi đến chín mươi phút là vừa. Dài hơn thì nên chia thành nhiều buổi cách nhau vài ngày, để người học kịp làm thật giữa các buổi và mang câu hỏi thật quay lại buổi sau.

Người học không chịu làm bài tập trong buổi thì sao?

Thường do bài tập không giống việc thật của họ, hoặc họ ngại sai trước đồng nghiệp. Dùng tình huống lấy từ chính công việc của người học, cho làm theo cặp, và nói rõ từ đầu rằng buổi này không chấm điểm ai, mục đích là sai ở đây để khỏi sai khi làm thật.

Không quen đứng lớp thì có nên từ chối đào tạo nội bộ không?

Không cần từ chối. Đào tạo nội bộ cần người nắm việc hơn người nói hay. Theo khung nói ít làm nhiều, phần lớn thời gian bạn đi quanh sửa bài, đúng là việc bạn vẫn làm khi đồng nghiệp hỏi. Phần nói chỉ khoảng mười lăm phút, tập trước vài lần là đủ.

Sau buổi đào tạo, người học vẫn làm sai thì lỗi ở đâu?

Xem lỗi lặp lại ở bước nào. Nếu nhiều người cùng sai một bước, phần làm mẫu bước đó chưa rõ hoặc tờ hướng dẫn thiếu. Nếu chỉ một hai người, hướng dẫn riêng ngắn. Đừng vội kết luận người học không chú ý; thường là buổi học còn chỗ cần sửa.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138