TruyenDat.comTruyền Đạt
Chuẩn bị bài nói

Tập thuyết trình trước người thật: cách nhờ góp ý để không bị khen cho qua

Chọn ai làm người nghe thử, giao việc cụ thể thay vì hỏi “thấy sao”, phiếu góp ý năm câu, kịch bản một buổi tập 45 phút và cách nhận góp ý mà không cãi.

Three Vietnamese adults sitting on low wooden chairs on a farmhouse porch listening to a man standing before them, shot over the listeners shoulders, golden afternoon light

Tập trước người thật là cách duy nhất để biết người nghe hiểu gì, chán ở đâu và sẽ hỏi gì; muốn góp ý có ích, hãy chọn người nghe thử gần giống người nghe thật, giao cho mỗi người một việc cụ thể để quan sát, và hỏi bằng câu hỏi có đáp án rõ thay vì “anh thấy sao”. Câu “thấy sao” gần như luôn nhận được lời khen chung chung, vì người nghe thử không muốn làm bạn mất tinh thần.

Tình huống minh hoạ: anh Đức, kỹ sư nông nghiệp ở một công ty vật tư, chuẩn bị nói 25 phút ở hội thảo ngành về tưới tiết kiệm nước cho vườn cây lâu năm. Người nghe thật sẽ là chủ vườn, cán bộ kỹ thuật, đại lý vật tư. Bốn ngày trước hội thảo, anh tập trước ba người: một đồng nghiệp, vợ anh, và một chủ vườn quen. Cách anh tổ chức buổi tập ấy là nội dung bài này.

Vì sao tập một mình chưa đủ

Tập một mình giúp bạn thuộc đường đi, sửa câu chữ, căn giờ. Nhưng có ba thứ bạn không bao giờ tự thấy được, dù ghi âm nghe lại bao nhiêu lần.

Thứ nhất là chỗ người nghe không hiểu. Anh Đức làm nghề lâu năm, nên với anh, “áp lực đầu béc” là từ bình thường. Anh không nhận ra người nghe có thể dừng lại ở từ đó và lỡ mất ba câu sau. Thứ hai là chỗ người nghe chán. Với người nói, phần nào cũng thú vị vì mình đã bỏ công tìm hiểu; chỉ người nghe mới lộ ra lúc nào họ bắt đầu nhìn chỗ khác. Thứ ba là câu hỏi. Người nghe thật luôn hỏi điều bạn không ngờ tới, vì họ đứng ở chỗ khác bạn.

Một buổi tập với ba người nghe thử, mất chừng 45 phút, cho anh Đức một danh sách sửa dài hơn cả tuần tập một mình. Và nó còn có lợi ích thứ tư mà nhiều người bỏ qua: lần đầu nói trước mặt người khác luôn là lần run nhất. Để lần run nhất đó xảy ra ở hiên nhà, trước người quen, thay vì ở hội trường.

Cũng đừng nhầm buổi tập này với việc xin người khác duyệt bài. Bạn vẫn là người quyết định nói gì; người nghe thử chỉ cho bạn biết bài đang đến tai người nghe ra sao. Hiểu như vậy, bạn sẽ bớt phòng thủ khi nghe góp ý và họ cũng bớt ngại khi nói.

Chọn ai làm người nghe thử

Mỗi kiểu người nghe thử thấy một loại vấn đề khác nhau. Lý tưởng là có ít nhất hai kiểu. Bảng dưới giúp bạn chọn:

Người nghe thửThấy đượcKhông thấy đượcNgười anh Đức chọn
Đồng nghiệp cùng nghềChỗ sai chuyên môn, số liệu thiếu, phần quá sơ sài với dân trong nghềChỗ quá khó hiểu với người ngoài, vì họ cũng quen thuật ngữChị Hoa, kỹ sư cùng phòng
Người ngoài ngànhThuật ngữ khó, chỗ lan man, chỗ thiếu ví dụSai sót chuyên mônVợ anh, giáo viên tiểu học
Người giống người nghe thậtCâu hỏi thật, nỗi lo thật, chỗ không thuyết phụcÍt khi góp ý về cách trình bàyChú Sáu, chủ một vườn cây quen
Cấp trên hoặc người chủ trìPhù hợp với mục đích sự kiện, điều nhạy cảmThường góp ý theo cách họ sẽ nói, không theo cách hợp với bạnKhông mời lần này

Tránh chọn người chỉ biết khen hoặc người nổi tiếng hay chê mọi thứ. Người nghe thử tốt là người thật lòng muốn bạn nói tốt, và dám nói thẳng với bạn mà không ngại. Ba người là con số dễ sắp xếp; một người vẫn hơn không có ai.

Giao việc cụ thể thay vì hỏi “anh chị thấy sao”

Bí quyết của buổi tập có ích là giao cho mỗi người nghe thử một nhiệm vụ quan sát trước khi bạn bắt đầu nói. Khi biết mình cần để ý điều gì, họ sẽ chú tâm và nói ra được điều cụ thể. Anh Đức giao việc như sau:

  • Chị Hoa — người soát nội dung: “Chị nghe xem có chỗ nào em nói sai hoặc nói quá, chỗ nào dân kỹ thuật sẽ thấy thiếu.”
  • Vợ anh — người đánh dấu chỗ khó: “Em cầm bút, mỗi lần nghe một từ không hiểu thì ghi lại, mỗi lần thấy muốn cầm điện thoại thì ghi phút đó.”
  • Chú Sáu — người hỏi: “Chú nghe như đang ngồi ở hội thảo, cuối buổi chú hỏi con ba câu mà chú thật sự muốn biết, càng khó càng tốt.”
  • Cả ba người — một câu chung: “Nghe xong, mỗi người nói giúp em một câu: bài này muốn mình làm gì?” Câu trả lời giúp anh biết thông điệp có tới được người nghe hay không.

Nhiệm vụ cụ thể còn có tác dụng gỡ ngại cho người góp ý. Khi được giao việc “ghi lại từ khó hiểu”, việc chỉ ra từ khó hiểu không còn là chê, mà là làm đúng việc được nhờ.

Phiếu góp ý năm câu

Ngoài nhiệm vụ riêng, anh Đức đưa mỗi người một phiếu nhỏ với năm câu hỏi, để góp ý có cấu trúc và anh dễ tổng hợp. Câu hỏi được viết sao cho khó trả lời bằng một chữ “được”:

Câu hỏi trên phiếuVì sao hỏi như vậy
1. Nếu phải kể lại cho người khác bằng một câu, anh chị sẽ nói bài này về điều gì?Kiểm tra thông điệp có tới được không
2. Phút nào anh chị thấy hơi dài hoặc bắt đầu nghĩ chuyện khác?Tìm đoạn cần cắt
3. Từ nào, chỗ nào anh chị chưa hiểu hoặc phải đoán?Tìm thuật ngữ và đoạn khó
4. Ví dụ hoặc câu chuyện nào anh chị nhớ nhất?Biết thứ gì đang hiệu quả để giữ
5. Nếu chỉ được sửa một chỗ, anh chị sẽ sửa chỗ nào?Buộc người nghe chọn điều quan trọng nhất

Câu thứ tư thường bị bỏ quên, nhưng nó quan trọng không kém. Biết điều gì đang tốt giúp bạn không vô tình cắt mất nó khi sửa những chỗ khác. Ở buổi tập của anh Đức, cả ba người đều nhớ câu chuyện vườn nhà chú Sáu tiết kiệm được nhiều giờ bơm trong mùa khô, nên anh dời câu chuyện đó lên đầu bài.

Kịch bản một buổi tập 45 phút

Buổi tập không nên kéo dài. Người nghe thử mệt thì góp ý sẽ qua loa. Đây là cách anh Đức chia thời gian:

PhútViệcGhi chú
0–5Giới thiệu bối cảnh: hội thảo nào, ai nghe, nói bao lâu. Giao nhiệm vụ, phát phiếuNgười nghe thử cần biết họ đóng vai ai
5–30Nói trọn bài như thật, đứng, có bấm giờ, không dừng lại giải thíchNếu người nghe hỏi chen, ghi lại câu hỏi, trả lời ở cuối
30–35Người nghe điền phiếu, không trao đổi với nhauĐể ý kiến không bị ảnh hưởng lẫn nhau
35–43Từng người nói góp ý; chú Sáu đặt ba câu hỏiNgười nói chỉ ghi chép và hỏi lại cho rõ, không giải thích
43–45Cảm ơn, hỏi một câu: “Nếu em sửa xong, ai có thể nghe lại phần mở đầu giúp em không?”Đặt lịch nghe lại một phần nhỏ

Phút thứ năm đến phút ba mươi là lúc khó nhất cho người nói: ngồi trước người quen, nói như thể đang ở hội trường, khá ngượng. Cứ chấp nhận cảm giác đó. Nếu ngừng giữa chừng để giải thích “chỗ này lúc nói thật em sẽ…”, buổi tập mất giá trị, vì người nghe thật sẽ không được nghe lời giải thích đó.

Nhận góp ý: nghe, không cãi, rồi phân loại

Chỉ ghi chép và hỏi lại cho rõ. Khi vợ anh nói “đoạn về áp lực nước em không hiểu”, phản xạ tự nhiên là giải thích ngay. Đừng làm vậy. Hỏi lại “em không hiểu từ nào, hay không hiểu vì sao nó quan trọng?” rồi ghi lại.

Không thanh minh. Câu “nhưng mà cái đó là vì…” làm người góp ý cảm thấy bị phản bác, và lần sau họ sẽ chỉ khen. Kể cả khi bạn thấy góp ý sai, cứ cảm ơn và ghi lại, quyết định để sau.

Phân loại sau buổi tập. Anh Đức chia góp ý thành ba cột: sửa ngay (nhiều người cùng nói, hoặc sai chuyên môn), cân nhắc (một người nói, có lý), bỏ qua (khẩu vị riêng, không hợp người nghe thật). Từ mười bốn góp ý, anh sửa sáu, cân nhắc bốn, bỏ qua bốn.

Chú ý góp ý trùng nhau. Khi hai người khác kiểu cùng chỉ ra một chỗ, gần như chắc đó là vấn đề thật. Cả chị Hoa và vợ anh đều ghi phút mười hai, đoạn so sánh ba kiểu đầu tưới. Anh rút đoạn đó từ bốn phút xuống một phút.

Giữ lại mọi câu hỏi của người nghe thử. Ba câu hỏi của chú Sáu được đưa thẳng vào thân bài. Câu hỏi về chi phí làm lại hệ thống khi đổi giống cây trở thành một đoạn riêng.

Khi không gặp được ai: tập qua cuộc gọi video và bài tập tối nay

Không phải lúc nào cũng gom được người ngồi chung một chỗ. Tập qua cuộc gọi video vẫn có ích, nhất là khi bài nói thật cũng diễn ra trực tuyến. Cách làm và bài tập:

  1. Hẹn một người qua cuộc gọi video 20 phút. Nói rõ trước: “Em cần anh nghe thử bài 15 phút và góp ý theo năm câu em gửi.”
  2. Gửi phiếu năm câu trước bằng tin nhắn, để họ mở sẵn khi nghe.
  3. Bật camera, đứng nói như thật. Nhờ họ tắt micro khi nghe để không có tiếng ồn, nhưng giữ camera để bạn thấy nét mặt.
  4. Xin phép ghi lại cuộc gọi, để sau đó bạn xem lại phút nào nét mặt họ thay đổi.
  5. Bài tập tối nay: chọn một người trong danh sách bạn bè hoặc đồng nghiệp, gửi tin nhờ nghe thử bài nói sắp tới, kèm năm câu hỏi trên phiếu. Đặt hẳn giờ hẹn, đừng chỉ nói “khi nào rảnh”.

Người được nhờ nghe thử thường thấy vui vì được tin tưởng. Và khi bạn nói thật ở hội trường, có một người trong khán phòng hoặc ở đâu đó đã nghe phiên bản đầu tiên của bạn, chuyện đó cũng làm bạn vững hơn.

Câu hỏi thường gặp

Nên nhờ bao nhiêu người nghe thử bài thuyết trình?

Hai đến ba người là vừa, tốt nhất mỗi người một kiểu: một người cùng nghề, một người ngoài ngành, một người giống người nghe thật. Đông hơn thì buổi tập khó sắp xếp và góp ý dễ chồng chéo, mất nhiều thời gian tổng hợp.

Nhờ người nhà nghe thử bài thuyết trình có được không?

Được, người nhà thường là người nghe ngoài ngành tốt, giúp bạn thấy thuật ngữ khó và chỗ lan man. Chỉ cần giao nhiệm vụ cụ thể, như ghi lại từ không hiểu, để họ góp ý thật thay vì chỉ động viên.

Người nghe thử chỉ khen thì làm sao lấy được góp ý thật?

Đổi câu hỏi. Thay vì hỏi thấy sao, hãy hỏi phút nào thấy dài, từ nào chưa hiểu, nếu chỉ được sửa một chỗ thì sửa chỗ nào. Câu hỏi buộc phải chọn khiến người nghe khó trả lời bằng một lời khen chung.

Góp ý của người nghe thử trái ngược nhau thì nghe ai?

Ưu tiên ý kiến của người giống người nghe thật nhất, và những góp ý mà nhiều người cùng nêu. Nếu hai người nói ngược nhau về một chỗ, có thể chỗ đó nằm ở khẩu vị riêng; hãy quay lại hỏi câu thông điệp và mục tiêu để quyết.

Có nên tập trước người thật nếu chỉ còn một ngày?

Nên, kể cả khi chỉ được mười lăm phút với một người. Một lần nói trước mặt người khác cho bạn biết bài dài thật bao nhiêu, chỗ nào khó hiểu, và giúp bạn trải qua cái run lần đầu trước khi lên nói thật.

Tập trước người thật bao lâu trước buổi nói là hợp lý?

Nên cách buổi nói thật ít nhất hai đến ba ngày, để có thời gian sửa theo góp ý và tập lại. Tập trước người thật vào đêm cuối chỉ nên dùng để kiểm tra, vì không còn đủ thời gian để sửa những góp ý lớn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138