TruyenDat.comTruyền Đạt
Giọng nói, ánh mắt, cử chỉ

Giao tiếp bằng ánh mắt khi thuyết trình: nhìn ai, nhìn bao lâu, nhìn thế nào

Nhìn một người cho trọn một ý, chia khán phòng thành vùng, cách nhìn khi trình bày trước hội đồng năm người, phòng hai trăm người và khi nói qua camera.

A young Vietnamese man presenting to a small panel of five evaluators seated behind a long desk, viewed over the panel shoulders, soft neutral light

Giao tiếp bằng ánh mắt khi thuyết trình hiệu quả nhất theo nguyên tắc "một ý, một người": nói trọn một câu hoặc một ý với một người cụ thể, rồi mới chuyển mắt sang người khác. Quét mắt liên tục qua cả phòng hay nhìn chằm chằm vào một người đều khiến người nghe thấy không được nói chuyện cùng.

Bài này đi theo anh Minh, chuyên viên mới vào nghề, có mười lăm phút trình bày kế hoạch dự án trước hội đồng duyệt năm người. Anh có thói quen nhìn màn chiếu và nhìn người trưởng hội đồng gần như cả bài, bỏ quên bốn người còn lại, trong đó có người sẽ chấm điểm phần kỹ thuật. Bạn sẽ có cách chia mắt theo số người nghe, cách nhìn khi phòng đông, khi nói qua camera, bảng sửa thói quen xấu và bài tập ba vòng.

Vì sao ánh mắt quyết định người nghe có thấy mình được nói chuyện cùng

Trong một cuộc trò chuyện hai người, ánh mắt là tín hiệu "mình đang nói với bạn". Khi đứng trước nhiều người, tín hiệu đó vẫn còn nguyên giá trị. Người được nhìn trong lúc bạn nói một ý sẽ cảm thấy ý đó dành cho họ, họ chú ý hơn và dễ gật đầu hơn. Người không bao giờ được nhìn dễ trở thành khán giả đứng ngoài.

Ánh mắt còn là kênh để bạn đọc người nghe. Người nhíu mày có thể chưa hiểu, người ghi chép đang theo kịp, người nhìn đồng hồ đang lo về thời gian. Nếu mắt bạn chỉ dán vào màn chiếu hay tờ giấy, bạn mất hết những tín hiệu đó và phải trình bày như nói vào khoảng không.

Ở chiều ngược lại, nhìn quá chăm vào một người làm họ khó chịu, và làm những người khác thấy bị gạt ra. Anh Minh nhìn trưởng hội đồng gần như suốt bài vì nghĩ đó là người quyết định. Thực tế, mỗi thành viên hội đồng chấm một phần, và người phụ trách kỹ thuật ngồi ở góc bàn gần như không nhận được ánh mắt nào. Câu hỏi khó nhất trong buổi đó đến từ chính người này.

Nguyên tắc "một ý, một người"

Chọn một người, nói trọn một câu hoặc một ý. Không phải liếc qua, cũng không phải nhìn chằm chằm. Với câu ngắn, giữ ánh mắt đến hết câu; với ý dài, giữ đến chỗ dừng tự nhiên đầu tiên.

Chuyển mắt ở chỗ dừng. Chuyển ánh mắt đúng lúc ngắt câu giúp cả hai việc: ánh mắt có lý do để chuyển, và khoảng dừng tự có mà không cần cố. Đừng chuyển mắt giữa câu, nghe như đang nói với ai đó bị cắt ngang.

Chuyển sang người ở vùng khác. Sau người bên trái, chọn người ở giữa hoặc bên phải, không đi lần lượt từng ghế như đọc danh sách. Thứ tự hơi ngẫu nhiên nghe tự nhiên hơn.

Ưu tiên người có ý liên quan. Khi nói về phần ngân sách, nhìn người phụ trách tài chính; khi nói về rủi ro kỹ thuật, nhìn người kỹ thuật. Ánh mắt đúng người là lời mời họ chú ý đúng phần của họ.

Trở về người quyết định ở câu kết. Câu đề nghị cuối cùng, nhìn người có quyền quyết định. Đây là lúc tập trung ánh mắt vào một người là đúng.

Chia mắt theo quy mô người nghe

Cách dùng ánh mắt thay đổi theo số người. Bảng dưới là các tình huống anh Minh và đồng nghiệp hay gặp.

Số người ngheCách nhìnLưu ý
Một đến hai ngườiNhìn người đối diện như trò chuyện, thỉnh thoảng nhìn xuống tài liệu để họ được nghỉNhìn quá liên tục ở khoảng cách gần dễ gây áp lực
Hội đồng ba đến bảy ngườiMỗi người ít nhất vài lần trong bài, theo nguyên tắc một ý một ngườiLập trước một sơ đồ bàn, đánh dấu ai phụ trách phần nào
Phòng họp hai mươi đến năm mươi ngườiChọn năm sáu người rải đều các vùng làm "mốc", luân phiên nhìnNhững người ngồi gần mốc cũng cảm thấy được nhìn
Hội trường hàng trăm ngườiChia khán phòng thành sáu vùng, nhìn vào một điểm trong mỗi vùngNgười ở xa không phân biệt được bạn nhìn ai, cả vùng cảm thấy được nhìn
Đèn sân khấu chói, không thấy khán giảVẫn nhìn về các vùng như thể thấy rõ, chủ ý nhìn hàng ghế giữaĐừng nheo mắt hay đưa tay che đèn

Với hội đồng năm người, anh Minh vẽ một sơ đồ bàn nhỏ trên góc tờ ghi chú, đánh dấu tên vai trò mỗi người: trưởng hội đồng, tài chính, kỹ thuật, pháp chế, người dùng cuối. Trước mỗi phần, anh liếc sơ đồ để biết phần này nói với ai trước.

Khi nói qua camera: nhìn ống kính hay nhìn màn hình

Trong cuộc họp trực tuyến, người nghe chỉ thấy bạn nhìn họ khi bạn nhìn vào ống kính. Nếu bạn nhìn khuôn mặt họ trên màn hình, trên khung hình của họ bạn đang nhìn xuống hoặc nhìn lệch. Vấn đề là nhìn ống kính thì bạn không thấy phản ứng của ai cả.

Cách dung hoà: nói những câu quan trọng nhất vào ống kính, bao gồm câu mở đầu, câu nêu ý chính và câu đề nghị. Ở phần giải thích dài, bạn được phép nhìn màn hình để đọc phản ứng. Kéo khung hình người nghe lên sát phía dưới ống kính để khi nhìn họ, mắt bạn lệch ít nhất.

Đặt ống kính ngang tầm mắt bằng cách kê máy lên vài quyển vở hoặc hộp. Ống kính đặt thấp làm người nghe thấy bạn nhìn xuống họ từ trên cao. Dán một mẩu giấy nhỏ có hình mặt cười cạnh ống kính để nhắc mình nhìn vào đó, nhất là lúc kết luận.

Khi chia sẻ màn hình, phần lớn người nghe sẽ không thấy mặt bạn nữa. Lúc này ánh mắt nhường chỗ cho giọng nói: dừng và gọi tên khi muốn ai đó chú ý, ví dụ "Chị Ngọc ơi, phần chi phí này mình mời chị xem kỹ."

Đang nhìn và nhìn lại thành

Mỗi thói quen dưới đây đều rất phổ biến, và đều sửa được bằng một thay đổi nhỏ.

Đang làmLàm lại thành
Nhìn màn chiếu và đọc theoNhìn màn một giây để biết slide đang ở đâu, quay lại nhìn người nghe rồi mới nói
Nhìn người dễ chịu nhất suốt bàiNhìn người dễ chịu khi mở đầu để lấy tinh thần, rồi chuyển sang các vùng khác
Nhìn lên trần khi đang nghĩNhìn xuống ghi chú một nhịp, hoặc dừng lại với ánh mắt hướng về một người
Lướt mắt qua cả phòng như đèn quétDừng ánh mắt lại ở một người trọn một ý
Tránh nhìn người có vẻ khó tínhNhìn họ vài lần trong bài; họ thường là người hỏi, ánh mắt sớm giúp họ thấy được tôn trọng
Nhìn đồng hồ trên tayĐặt đồng hồ hoặc điện thoại hẹn giờ ở chỗ liếc được khi chuyển mắt, không giơ tay lên xem

Hai thói quen đầu là phổ biến nhất ở người mới. Nhìn màn chiếu cho cảm giác an toàn vì nó không nhìn lại mình. Nhưng mỗi giây bạn quay lưng nhìn màn là một giây người nghe nhìn gáy bạn.

Nếu nhìn vào mắt người khác làm bạn bối rối

Nhiều người thấy khó nhìn thẳng vào mắt người lạ, nhất là người có vị trí cao hơn. Điều này bình thường và không cần ép mình đến mức khó chịu. Một mẹo hay dùng là nhìn vào vùng giữa hai mắt hoặc sống mũi người nghe. Ở khoảng cách vài mét, người được nhìn không phân biệt được bạn nhìn mắt hay nhìn sống mũi.

Mẹo thứ hai là bắt đầu với những người thân thiện. Trong phòng nào cũng có vài người hay gật đầu, mỉm cười. Hãy tìm họ ở phút đầu, nói những câu đầu tiên với họ để lấy nhịp, rồi mở dần ra các người khác. Đến giữa bài, bạn thường đã đủ thoải mái để nhìn cả những người có vẻ nghiêm.

Nếu việc tránh ánh mắt đi kèm cảm giác lo âu rất nặng, kéo dài, khiến bạn né mọi cuộc họp hay buổi trình bày, nên trò chuyện với một chuyên gia tâm lý để có cách luyện tập phù hợp. Còn với phần đông người đi làm, chỉ cần tập dần theo các bước dưới đây là đủ.

Bài tập ba vòng làm được tối nay

Bạn cần ba đến năm người thân hoặc đồng nghiệp ngồi nghe, hoặc dùng các đồ vật đặt ở các vị trí khác nhau trong phòng.

  1. Vòng một: đặt năm vật ở năm chỗ trong phòng (gối, cốc, chậu cây…). Nói bài của bạn, mỗi câu nhìn một vật, chuyển mắt ở chỗ dừng. Mục tiêu là quen nhịp "một câu, một điểm nhìn".
  2. Vòng hai: nhờ người thân ngồi nghe, mỗi người giơ tay mỗi khi cảm thấy bạn đang nói với họ. Cuối bài, đếm xem ai giơ tay ít nhất; đó là vùng bạn hay bỏ quên.
  3. Vòng ba: nói lại, chủ ý bắt đầu với người giơ tay ít nhất. Nhờ họ góp ý cảm giác khi được nhìn: quá lâu, vừa, hay quá nhanh.
  4. Nếu sẽ trình bày trực tuyến, làm thêm một lượt ghi hình bằng máy tính, xem lại xem mình nhìn ống kính ở những câu nào.

Anh Minh tập ba vòng với hai đồng nghiệp và ba cái cốc đặt trên bàn họp trống. Ở buổi trình bày thật, người phụ trách kỹ thuật vẫn hỏi câu khó, nhưng lần này anh đã nhìn người đó từ phần giữa bài và trả lời bằng ánh mắt hướng thẳng về họ, cuộc trao đổi diễn ra như một cuộc trò chuyện chứ không phải một cuộc chất vấn.

Ánh mắt khi bị hỏi câu khó

Nhìn người hỏi trong lúc họ hỏi. Nghe trọn câu hỏi với ánh mắt hướng về người hỏi, gật nhẹ để họ biết bạn đang nghe. Đừng nhìn xuống ghi chú để tìm câu trả lời trong lúc họ còn đang nói.

Bắt đầu trả lời với người hỏi. Câu đầu tiên của câu trả lời nói với người hỏi, để họ thấy được tôn trọng: "Câu hỏi của anh về thời gian kiểm thử rất đúng chỗ."

Mở ra cả phòng ở phần giải thích. Phần giải thích nói với cả hội đồng, vì những người khác cũng có thể có cùng băn khoăn. Nhìn lần lượt hai ba người khác trong lúc giải thích.

Trở về người hỏi ở câu cuối. Kết thúc câu trả lời bằng ánh mắt quay lại người hỏi, kèm một câu kiểm tra: "Như vậy đã rõ ý anh chưa ạ?" Nhờ vậy câu hỏi khép lại một cách tự nhiên.

Câu hỏi thường gặp

Nhìn một người bao lâu là vừa?

Khoảng trọn một câu hoặc một ý ngắn, thường vài giây. Ít hơn thì như liếc qua, lâu hơn nhiều thì người được nhìn bắt đầu thấy áp lực. Chuyển mắt ở chỗ dừng tự nhiên trong câu nói là cách đo dễ nhất.

Có nên nhìn vào ghi chú khi thuyết trình không?

Có, khi cần. Nhìn ghi chú lúc chuyển phần hoặc khi đọc một con số, rồi ngẩng lên trước khi nói câu tiếp. Điều cần tránh là vừa nhìn giấy vừa nói, vì giọng đi xuống và người nghe mất kết nối.

Đèn sân khấu chói không thấy khán giả thì nhìn đâu?

Vẫn nhìn về các vùng khán phòng như khi thấy rõ, ưu tiên hàng ghế giữa và hai bên. Khán giả không biết bạn đang không thấy họ, họ chỉ thấy bạn đang hướng về phía họ.

Thuyết trình trực tuyến có cần nhìn vào camera suốt không?

Không cần suốt. Hãy nhìn ống kính ở câu mở đầu, câu ý chính và câu kết, còn phần giải thích có thể nhìn màn hình để đọc phản ứng. Đặt khung hình người nghe sát dưới ống kính để mắt lệch ít.

Người nghe nhìn điện thoại, không nhìn mình thì làm sao?

Đừng nhìn họ với vẻ trách. Hãy nhìn người khác đang chú ý, và khi tới phần liên quan đến người kia, gọi tên nhẹ nhàng hoặc hỏi ý kiến họ. Thường họ sẽ ngẩng lên mà không ai thấy ngượng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138