TruyenDat.comTruyền Đạt
Thuyết trình trong công việc

Thuyết trình khi phỏng vấn xin việc: trình bày bài tập tình huống trước hội đồng

Cách thuyết trình bài tập tình huống khi phỏng vấn xin việc: hỏi lại đề, dàn ý 20 phút, nói rõ giả định khi thiếu số liệu và đối đáp khi hội đồng hỏi vặn.

A young Vietnamese job candidate in a plain dark jacket presents to three interviewers seated behind a narrow desk in a small white room, camera low behind the interviewers, crisp daylight

Vòng thuyết trình trong phỏng vấn không chấm xem bạn có đáp án đúng hay không, mà chấm cách bạn nghĩ: bạn hiểu đề tới đâu, chọn ưu tiên thế nào, nói rõ giả định ra sao và phản ứng thế nào khi bị hỏi vặn. Vì vậy một bài trình bày tốt cho thấy lối nghĩ của bạn hiện rõ từng bước: đề bài nói gì, mình giả định gì, mình chọn làm gì trước và vì sao, mình chưa chắc ở đâu. Một bài nói bóng bẩy mà giấu đi lối nghĩ thường bị hội đồng hỏi tới tận gốc.

Bài này đưa cách đọc đề và hỏi lại, dàn ý hai mươi phút, cách nói giả định khi thiếu số liệu, cách nói về kinh nghiệm của mình mà không kể lể, và cách đáp khi bị hỏi vặn. Tình huống: anh Nam ứng tuyển vị trí trưởng nhóm tiếp thị ở một công ty đồ gia dụng, được giao bài tập ba ngày “đề xuất kế hoạch ra mắt một dòng nồi mới trong quý tới”, trình bày hai mươi phút và trả lời mười phút trước ba người.

Hội đồng tuyển dụng đang chấm gì

Bạn có hiểu đúng đề không. Nhiều ứng viên trả lời một đề bài khác, rộng hơn hoặc hẹp hơn đề được giao. Hội đồng để ý rất nhanh khi bài nói lệch khỏi câu hỏi; dù phần lệch hay đến đâu, nó vẫn bị trừ vì cho thấy người làm không bám việc được giao.

Bạn chọn ưu tiên thế nào. Với ba ngày và không có dữ liệu nội bộ, không ai làm được kế hoạch đầy đủ. Hội đồng muốn thấy bạn chọn làm sâu phần nào, bỏ phần nào, và giải thích vì sao. Một kế hoạch có ba việc ưu tiên rõ ràng thuyết phục hơn một danh sách hai mươi việc.

Bạn trung thực với điều mình không biết. Ứng viên nêu rõ giả định và chỗ chưa chắc cho thấy họ sẽ làm việc minh bạch khi được tuyển. Ứng viên tỏ ra biết hết thường bị hỏi vặn đúng chỗ họ đoán.

Bạn nói có rõ, có gọn không. Với vị trí phải trình bày thường xuyên, đây là một phần năng lực công việc. Hội đồng tưởng tượng bạn đứng trước ban giám đốc của họ.

Bạn phản ứng thế nào khi bị phản bác. Phần hỏi đáp cho hội đồng thấy bạn có nghe được góp ý không, có bảo vệ ý mình bằng lý lẽ không, có biết đổi ý khi được thuyết phục không. Cả ba phản ứng cứng nhắc và xuôi theo mọi câu hỏi đều không được đánh giá cao.

Đọc đề và hỏi lại trước khi bắt tay làm

Nhiều nhà tuyển dụng cho phép ứng viên hỏi thêm qua thư sau khi nhận đề. Nếu đề không nói rõ, hỏi người liên hệ tuyển dụng xem có được hỏi không. Anh Nam gửi bốn câu, ngắn và lịch sự:

  • “Dòng nồi mới nhắm tới nhóm khách nào là chính, hay ứng viên tự đề xuất nhóm khách?”
  • “Kế hoạch có tính tới ngân sách cụ thể không, hay chỉ cần đề xuất mức ngân sách kèm lý do?”
  • “Hội đồng muốn thấy kế hoạch cho cả quý, hay tập trung vào sáu tuần đầu ra mắt?”
  • “Trình bày có dùng máy chiếu không, hay nên mang tài liệu in?”

Câu trả lời giúp anh Nam khoanh đúng phạm vi. Ngay cả khi nhà tuyển dụng trả lời “ứng viên tự chọn”, việc hỏi đã cho thấy anh là người làm rõ yêu cầu trước khi làm, một phẩm chất quan trọng ở vị trí trưởng nhóm.

Nếu không được hỏi hoặc không nhận được trả lời, ghi các câu này thành giả định và nói chúng ở đầu bài: “Đề không nói rõ nhóm khách, nên em giả định nhóm chính là gia đình trẻ ở thành phố, vì…”. Hội đồng sẽ chấm lý do giả định, không chấm việc bạn đoán trúng hay trượt.

Một lưu ý nhỏ: đừng hỏi những điều đã có trong đề. Đọc kỹ đề ít nhất hai lần, gạch chân các yêu cầu, rồi mới viết câu hỏi.

Dàn ý hai mươi phút

Dàn ý dưới đây đưa lối nghĩ lên trước, kế hoạch chi tiết ở giữa, và dành chỗ cho phần chưa chắc ở cuối.

PhútPhầnCâu mở phần của anh Nam
0–2Nhắc lại đề và kết luận một câu“Đề bài là kế hoạch ra mắt dòng nồi mới trong quý tới. Đề xuất của em: tập trung sáu tuần đầu vào một nhóm khách và hai kênh bán.”
2–5Giả định và cách hiểu đề“Có ba điều đề không nói rõ; em giả định như sau và đây là lý do.”
5–8Khách hàng và vấn đề của họ“Gia đình trẻ ở thành phố nấu nhanh vào buổi tối; điều họ cần ở một cái nồi là…”
8–15Kế hoạch ba việc ưu tiên“Trong sáu tuần, em chọn làm ba việc, theo thứ tự này.”
15–17Cách đo kết quả“Sau sáu tuần, em đề nghị nhìn vào ba con số.”
17–19Rủi ro và điều em chưa chắc“Có hai điều em chưa chắc, và đây là cách em sẽ kiểm tra nếu được làm việc ở đây.”
19–20Kết“Tóm gọn đề xuất trong một câu, và em sẵn sàng nhận câu hỏi.”

Phần “điều em chưa chắc” là phần ứng viên hay bỏ vì sợ lộ điểm yếu. Thực tế, đây thường là phần khiến hội đồng tin bạn nhất, vì nó cho thấy bạn biết giới hạn của một bài tập ba ngày và biết cách làm tiếp khi có dữ liệu thật.

Giữ đúng hai mươi phút. Vượt giờ trong vòng phỏng vấn thường được hiểu là chưa biết cắt, và lấy mất thời gian hỏi đáp, phần hội đồng thường coi trọng hơn.

Nói giả định khi thiếu số liệu: đang nói → nói lại thành

Ứng viên không có số liệu nội bộ của công ty, nên hầu như con số nào trong bài cũng là ước tính. Cách nói quyết định hội đồng thấy bạn cẩn trọng hay thấy bạn bịa.

Đang nóiNói lại thành
“Thị trường nồi gia dụng rất lớn và đang tăng mạnh.”“Em không có số thị trường chính xác; em ước tính từ số hộ gia đình trẻ ở hai thành phố lớn và giả định một phần trong đó thay nồi mỗi năm.”
“Kế hoạch này sẽ bán được mười nghìn sản phẩm.”“Nếu tỷ lệ mua tương đương các dòng trước, mà em giả định là khoảng…, thì sáu tuần đầu vào khoảng vài nghìn sản phẩm. Con số này cần kiểm lại với số bán thật của công ty.”
“Khách hàng chắc chắn thích tính năng này.”“Em đã hỏi tám người quen trong nhóm khách này; sáu người nói đây là điều họ để ý. Tám người là quá ít để kết luận, nên em đề xuất khảo sát thêm.”
“Đối thủ đang làm rất kém ở mảng này.”“Em xem các trang bán hàng công khai và thấy phần đánh giá của khách thường nhắc tới…; đó là chỗ dòng mới có thể khác.”

Ở hàng thứ ba, anh Nam nói thẳng tám người là ít. Chính câu tự giới hạn đó khiến con số sáu trên tám trở nên đáng nghe, vì hội đồng biết anh không phóng đại nó.

Mỗi giả định quan trọng nên đi kèm một câu “nếu giả định này sai thì kế hoạch đổi thế nào”. Bạn không cần nói hết trong bài, nhưng phải có sẵn trong đầu cho phần hỏi đáp.

Nói về kinh nghiệm của mình mà không kể lể thành tích

Vòng thuyết trình không phải phần giới thiệu bản thân, nhưng kinh nghiệm cũ vẫn có chỗ trong bài nếu nó làm rõ lý do một lựa chọn. Cách lồng ghép tự nhiên là đặt kinh nghiệm ngay sau lựa chọn, như bằng chứng: “Em chọn bán qua hội nhóm cư dân chung cư trước, vì ở công ty cũ em từng chạy thử kênh này cho một dòng máy lọc nước và thấy khách hỏi lại nhiều hơn hẳn các kênh khác.”

Câu như vậy làm hai việc cùng lúc: giải thích lựa chọn và cho hội đồng biết bạn đã làm gì thật. Ngược lại, một đoạn mở đầu liệt kê các dự án cũ trước khi vào bài tập thường bị coi là lạc đề, và lấy mất thời gian của phần chính.

Khi kể kinh nghiệm cũ, cẩn thận với thông tin của công ty cũ. Không nêu số liệu nội bộ, tên khách hàng hay chiến lược chưa công bố của nơi bạn từng làm. Hội đồng nghe ứng viên kể bí mật của chỗ cũ sẽ tự hỏi ứng viên đó sẽ kể gì về họ sau này. Nói ở mức “một dòng sản phẩm gia dụng”, “tăng đáng kể so với kênh cũ” là đủ.

Cũng đừng nói kinh nghiệm theo kiểu “em đã làm rất nhiều dự án như thế này”. Một ví dụ cụ thể, ngắn, gắn đúng vào lựa chọn đang nói, có sức nặng hơn mọi câu tự đánh giá.

Hỏi đáp: khi hội đồng hỏi vặn

Hỏi vặn thường là để xem cách nghĩ. Câu “nếu ngân sách chỉ còn một nửa thì sao” không có nghĩa kế hoạch của bạn sai. Hội đồng muốn thấy bạn ưu tiên lại thế nào. Trả lời bằng việc giữ gì, bỏ gì: “Em giữ việc thứ nhất và thứ hai, bỏ việc thứ ba vì nó cần nhiều tiền nhất mà kết quả khó đo nhất.”

Khi bị phản bác một giả định. Nghe hết, rồi hỏi lại một câu để hiểu: “Chị thấy nhóm khách chính nên là người lớn tuổi hơn vì sao ạ?” Nếu lý do thuyết phục, nói rõ kế hoạch sẽ đổi ở đâu. Đổi ý có lý do không phải là thua; cứng nhắc giữ một giả định đã bị chỉ ra là yếu mới là điểm trừ.

Khi không biết. Nói không biết và cách sẽ tìm ra: “Em chưa biết chi phí đặt hàng ở kênh này; nếu được làm việc ở đây, đó là việc đầu tiên em hỏi bộ phận bán hàng.”

Khi câu hỏi ngoài bài. Đôi khi hội đồng hỏi sang cách bạn quản lý nhóm hay xử lý xung đột. Trả lời ngắn bằng một ví dụ cụ thể, rồi để hội đồng dẫn tiếp.

Cuối phần hỏi đáp, hỏi lại hội đồng. Một câu như “Theo anh chị, phần nào trong kế hoạch của em xa thực tế công ty nhất?” cho thấy bạn muốn học, và cho bạn thông tin thật về công việc mình đang ứng tuyển.

Tập trước và bài tập tối nay

Ba ngày làm bài tập thường bị dồn hết cho việc soạn nội dung. Hãy chừa ít nhất nửa ngày để tập nói. Trình tự anh Nam làm:

  1. Viết câu kết luận một câu của cả bài và đọc to cho tới khi nói trơn mà không nhìn giấy.
  2. Tập trọn hai mươi phút một lần, có bấm giờ, cắt bớt phần nào kéo dài quá thời lượng trong dàn ý.
  3. Viết mười câu hỏi khó nhất về bài của mình, nhất là về các giả định, và một câu đáp hai dòng cho mỗi câu.
  4. Nhờ một người quen đóng vai hội đồng, cho họ danh sách câu hỏi và dặn hỏi bất kỳ lúc nào.
  5. Tập lại phần “điều em chưa chắc” cho tới khi nói được một cách bình thản, không như đang thú nhận lỗi.
  6. Bài tập tối nay, kể cả khi chưa có lịch phỏng vấn: chọn một vấn đề ở nơi bạn đang làm, viết dàn ý bảy phần theo bảng trên trong hai mươi phút, rồi đánh dấu mọi câu trong đó là sự thật đã biết hay giả định. Tỷ lệ giả định cao không sao; điều cần tập là gọi đúng tên chúng.

Ngày phỏng vấn, mang theo bản in dàn ý một trang cho mỗi người trong hội đồng, kể cả khi đã gửi tài liệu trước. Hội đồng thường ghi chú lên đó, và tờ giấy có ghi chú của họ là thứ họ cầm khi thảo luận về bạn sau buổi.

Câu hỏi thường gặp

Bài thuyết trình phỏng vấn có cần đẹp như bài nói của công ty không?

Không cần cầu kỳ. Hội đồng chấm nội dung và cách nghĩ nhiều hơn hình thức. Tài liệu gọn, đọc được, theo đúng thứ tự bài nói là đủ. Dành thời gian cho việc trình bày cho rõ và chuẩn bị câu hỏi khó hơn là cho trang trí.

Có nên dùng thông tin công ty tìm được trên mạng trong bài không?

Nên dùng thông tin công khai để bài sát thực tế, ví dụ dòng sản phẩm hiện có, cách công ty đang bán hàng. Nói rõ nguồn là thông tin công khai và đây là cách bạn hiểu từ bên ngoài, vì hội đồng biết nhiều điều bên trong mà bạn không thể biết.

Nếu hội đồng có vẻ không đồng ý với hướng mình chọn thì sao?

Đừng vội đổi hướng giữa chừng. Trình bày trọn lý do của mình, rồi trong phần hỏi đáp mời họ nói điểm chưa đồng ý và trao đổi thật. Hội đồng thường muốn thấy bạn bảo vệ ý bằng lý lẽ và lắng nghe được góp ý, cả hai cùng lúc.

Bài tập quá lớn so với thời gian được giao thì làm thế nào?

Khoanh phạm vi và nói rõ ngay đầu bài rằng bạn đã chọn làm sâu phần nào, bỏ phần nào và vì sao. Đó chính là kỹ năng hội đồng muốn thấy. Cố làm hết mọi phần một cách sơ sài thường cho kết quả kém hơn làm kỹ một phần.

Có nên hỏi hội đồng nhận xét ngay sau buổi thuyết trình không?

Có thể hỏi một câu ngắn ở cuối phần hỏi đáp, ví dụ phần nào trong kế hoạch xa thực tế công ty nhất. Đừng hỏi kết quả hay điểm số tại chỗ. Nếu không được nhận, có thể gửi thư cảm ơn và xin vài góp ý để làm tốt hơn lần sau.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138