TruyenDat.comTruyền Đạt
Slide và trợ cụ

Biểu đồ trong slide thuyết trình: chọn loại và nói về con số cho người nghe hiểu

Một biểu đồ chỉ trả lời một câu hỏi. Cách chọn loại biểu đồ theo câu hỏi, bỏ bớt chi tiết thừa, hiện từng phần và biến con số khô thành điều người nghe hình dung được.

A Vietnamese quality supervisor at a garment workshop meeting gestures with an open palm toward a dim projection, viewed from behind seated workers, fluorescent light

Một biểu đồ trên slide chỉ nên trả lời đúng một câu hỏi, và câu trả lời ấy viết luôn thành tiêu đề slide. Chọn loại biểu đồ theo câu hỏi (so sánh, xu hướng, tỷ phần), xoá mọi thứ không giúp trả lời câu đó, tô màu nhấn đúng chỗ cần nhìn, rồi nói con số bằng một hình ảnh người nghe tự hình dung được.

Phần lớn biểu đồ khó hiểu không phải vì sai số liệu mà vì làm quá nhiều việc cùng lúc: năm đường cùng chạy, mười hai cột, chú thích kín một góc. Người nghe chỉ có vài giây trước khi bạn nói tiếp. Bài này đi theo tình huống chị Mai, phụ trách chất lượng ở một xưởng may, có tám phút trong buổi giao ban để trình bày tình hình hàng lỗi sáu tháng qua và xin thêm một buổi đào tạo cho tổ cắt. Các con số trong bài là ví dụ minh hoạ.

Một biểu đồ trả lời một câu hỏi

Trước khi vẽ, viết ra câu hỏi mà biểu đồ phải trả lời. Bản nháp đầu của chị Mai có một biểu đồ gộp tỷ lệ lỗi của năm tổ trong sáu tháng: ba mươi điểm dữ liệu, năm màu đường. Khi được hỏi “biểu đồ này muốn nói gì”, chị cần gần một phút để giải thích. Đó là dấu hiệu biểu đồ đang chứa nhiều câu hỏi cùng lúc.

Tách ra, có ba câu hỏi riêng: hàng lỗi cả xưởng đang tăng hay giảm? Tổ nào lỗi nhiều nhất tháng gần đây? Loại lỗi nào chiếm phần lớn? Mỗi câu một biểu đồ, mỗi biểu đồ một slide. Tiêu đề không còn là “Tỷ lệ lỗi theo tổ” mà là “Tổ cắt chiếm phần lớn hàng lỗi tháng này”. Người nghe đọc tiêu đề là biết phải tìm gì trong hình, và hình chỉ còn việc chứng minh.

Có một phép thử đơn giản: che biểu đồ đi, chỉ để tiêu đề. Nếu người nghe vẫn nắm được kết luận, tiêu đề đã làm đúng việc. Sau đó che tiêu đề, chỉ để biểu đồ, và nhờ một đồng nghiệp nói trong năm giây họ thấy gì. Nếu họ nói đúng điều tiêu đề viết, biểu đồ đã đủ rõ. Nếu họ nói một điều khác, biểu đồ đang làm nổi bật nhầm chỗ.

Chọn loại biểu đồ theo câu hỏi

Không cần biết nhiều loại biểu đồ. Phần lớn bài thuyết trình công việc chỉ cần ba bốn loại, chọn theo câu hỏi bạn đang trả lời.

Câu hỏiLoại nên dùngNên tránh
Cái nào lớn hơn, nhỏ hơn?Cột hoặc thanh ngang, xếp theo thứ tự lớn đến nhỏHình tròn nhiều miếng, khó so miếng gần bằng nhau
Đang tăng hay giảm theo thời gian?Đường, ít điểm, một hai đườngNăm sáu đường đan nhau
Phần này chiếm bao nhiêu trong tổng?Một thanh chia phần, hoặc hình tròn hai ba miếngHình tròn trên năm miếng
Trước và sau khác nhau thế nào?Hai cột đặt cạnh nhau, ghi số trên đầu cộtHai biểu đồ ở hai slide khác nhau
Chỉ có một con số đáng nhớ?Không cần biểu đồ: viết con số thật toVẽ biểu đồ cho có

Hàng cuối hay bị bỏ qua. Nếu điều cần nói chỉ là “tháng này lỗi giảm còn khoảng 3 trên 100 sản phẩm”, một con số lớn giữa slide mạnh hơn mọi biểu đồ. Tên thanh ngang dài, như tên tổ hay tên sản phẩm, thì thanh ngang dễ đọc hơn cột đứng vì chữ không phải xoay nghiêng.

Bỏ bớt cho biểu đồ dễ đọc

Biểu đồ dựng sẵn thường mang theo nhiều thứ mặc định mà người nghe không cần. Làm lần lượt các bước dưới đây, sau mỗi bước nhìn lại xem biểu đồ có mất gì quan trọng không — thường là không.

  1. Xoá đường lưới nền, hoặc chỉ giữ vài đường rất mờ.
  2. Ghi con số trực tiếp trên đầu cột hoặc cuối đường, rồi xoá trục số nếu không còn cần.
  3. Ghi tên ngay cạnh từng đường thay vì dùng ô chú thích ở góc, để mắt khỏi phải đi qua lại.
  4. Làm tròn số: 3,17% nói thành khoảng 3,2% hoặc khoảng 3 trên 100, trừ khi phần lẻ là điều đang bàn.
  5. Tô tất cả bằng màu xám nhạt, chỉ tô màu nhấn cho đúng cột hoặc đường mà tiêu đề nhắc tới.
  6. Bỏ hiệu ứng nổi khối, bóng đổ, nền họa tiết.

Sau sáu bước, biểu đồ tổ cắt của chị Mai còn năm thanh ngang xám, một thanh màu cam cho tổ cắt, số ghi ở cuối mỗi thanh. Người ngồi cuối phòng nhìn một lần là thấy thanh cam dài nhất, đúng điều tiêu đề nói.

Nói về con số: đang nói và nói lại thành

Con số trên slide chỉ có nghĩa khi người nghe gắn được nó với thứ họ biết. Bảng dưới là các câu chị Mai tập lại; cột phải luôn đổi con số trừu tượng thành một hình ảnh trong xưởng.

Đang nóiNói lại thành
Tỷ lệ lỗi tháng này là 3,2%.Cứ khoảng 30 cái áo thì có một cái phải đưa về sửa.
Tổ cắt chiếm 45% tổng số lỗi.Gần một nửa số áo phải sửa bắt đầu từ bàn cắt.
Chi phí sửa hàng tăng 18% so với quý trước.Tiền sửa hàng quý này nhiều hơn quý trước gần một phần năm, tương đương lương một người thợ trong mấy tháng.
Số liệu cho thấy xu hướng giảm.Ba tháng liền số áo phải sửa ít đi, từ khi tổ may đổi cách kiểm đường may.
Như biểu đồ thể hiện…Anh chị nhìn thanh màu cam — đó là tổ cắt.

Cách quy đổi tốt nhất là theo đơn vị người nghe quen dùng mỗi ngày: số sản phẩm, số ca làm, số khách, số tiền trên một hoá đơn. Một con số được quy đổi một lần là đủ; quy đổi mọi con số làm bài nói chậm và rối.

Hiện biểu đồ từng phần thay vì cả khối

Giới thiệu khung trước dữ liệu. Khi biểu đồ hiện lên, câu đầu tiên chỉ nói hai trục là gì: “Trục ngang là sáu tháng, trục đứng là số áo phải sửa trên một trăm áo.” Câu này mất vài giây nhưng giúp cả phòng đọc cùng một cách.

Chia một biểu đồ phức tạp thành hai ba slide nối tiếp. Slide đầu chỉ có đường của cả xưởng. Slide sau giữ nguyên hình, thêm đường tổ cắt bằng màu nhấn. Người nghe thấy từng lớp xuất hiện và hiểu vì sao lớp mới quan trọng. Đây là nguyên tắc trình bày, không phụ thuộc phần mềm nào.

Chỉ vào điểm nhấn rồi mới giải thích. Nói “anh chị nhìn tháng thứ tư” và dừng một nhịp cho mắt mọi người tới đó, sau đó mới nói chuyện gì đã xảy ra tháng ấy.

Kết bằng câu kết luận, không bằng mô tả. Câu cuối trước khi chuyển slide là ý nghĩa: “Vì vậy em đề xuất một buổi đào tạo riêng cho tổ cắt.” Người nghe nhớ kết luận, ít ai nhớ đường cong đi lên xuống ra sao.

Những biểu đồ dễ làm người nghe hiểu sai

Trục đứng không bắt đầu từ 0 ở biểu đồ cột. Hai cột 95 và 98 trông chênh gấp mấy lần nếu trục bắt đầu từ 90. Người nghe để ý sẽ thấy, và từ đó nghi ngờ mọi con số còn lại. Với biểu đồ đường thể hiện xu hướng nhỏ, cắt trục được, nhưng nói rõ ra.

Hiệu ứng nổi khối. Hình tròn nghiêng ba chiều làm miếng phía trước trông to hơn thật. Biểu đồ phẳng luôn trung thực hơn.

Hai trục đứng trên cùng một biểu đồ. Hai đường đo hai thứ khác nhau, mỗi đường một thước, rất dễ khiến người nghe tưởng hai đường cắt nhau là có ý nghĩa. Tách làm hai biểu đồ đặt cạnh nhau.

Chọn khoảng thời gian có lợi. Chỉ chiếu ba tháng đẹp nhất trong một năm xấu là cách nhanh nhất để mất lòng tin khi có người biết. Nếu khoảng ngắn là hợp lý, nói lý do.

Kịch bản hai phút cho một slide biểu đồ

Mỗi biểu đồ quan trọng nên có kịch bản nói riêng, vì đây là chỗ người thuyết trình dễ lan man nhất. Dưới đây là cách chị Mai chia hai phút cho slide “Tổ cắt chiếm phần lớn hàng lỗi tháng này”.

Thời điểmChị Mai làm gìCâu nói mẫu
Trước khi chuyển slideCâu dẫnVậy lỗi đến từ đâu nhiều nhất? Câu trả lời hơi bất ngờ.
Giây đầu tiênIm lặng cho mọi người nhìn(không nói gì, đứng yên)
Khoảng giây thứ nămGiới thiệu khungMỗi thanh là một tổ, số ở cuối là áo phải sửa trên một trăm áo.
Khoảng giây thứ mười lămChỉ điểm nhấnThanh màu cam là tổ cắt, gần gấp đôi tổ đứng thứ hai.
Khoảng phút thứ nhấtQuy đổi và lý doGần một nửa số áo phải sửa bắt đầu từ bàn cắt, chủ yếu do lệch rập khi cắt nhiều lớp vải.
Cuối phút thứ haiKết luận và dẫn sangVì vậy em xin một buổi đào tạo riêng cho tổ cắt. Slide sau là kế hoạch buổi đó.

Khoảng im lặng ở giây đầu tiên và câu giới thiệu khung thường bị bỏ qua khi người nói hồi hộp. Ghi hai chỗ đó vào ghi chú người nói thành chữ in đậm để nhớ làm. Nếu bị hỏi giữa chừng, trả lời xong thì quay lại đúng bước đang dở, không cần nói lại từ đầu.

Bài tập: dựng lại một biểu đồ trong 20 phút

Chọn một biểu đồ bạn từng trình bày hoặc sắp trình bày.

  1. Viết một câu: biểu đồ này trả lời câu hỏi gì? Nếu phải viết hai câu, tách làm hai biểu đồ.
  2. Viết câu trả lời thành tiêu đề, có động từ, có kết luận.
  3. Đối chiếu với bảng chọn loại ở trên, đổi loại nếu cần.
  4. Làm sáu bước bỏ bớt, tô màu nhấn đúng chỗ tiêu đề nhắc.
  5. Nói to về biểu đồ trong khoảng một phút: giới thiệu trục, chỉ điểm nhấn, quy đổi một con số, câu kết luận. Ghi âm và nghe lại.

Nếu có thể, cho một người không làm cùng phòng xem biểu đồ năm giây rồi nói họ thấy gì. Người ngoài là phép thử tốt nhất, vì trên bục cũng sẽ có những người nhìn số liệu này lần đầu. Nếu người đó đọc ra một kết luận khác với tiêu đề của bạn, đừng giải thích cho họ; quay về sửa biểu đồ cho tới khi không cần giải thích nữa.

Câu hỏi thường gặp

Một slide có nên đặt hai biểu đồ cạnh nhau không?

Chỉ khi hai biểu đồ cùng trả lời một câu hỏi so sánh, ví dụ trước và sau một thay đổi, cùng thước đo. Nếu hai biểu đồ trả lời hai câu hỏi khác nhau, tách thành hai slide để người nghe nhìn từng cái một.

Ban giám đốc muốn thấy đủ số liệu thì làm sao vẫn giữ slide gọn?

Giữ slide chính gọn với một kết luận mỗi biểu đồ, đưa bảng số đầy đủ vào phụ lục cuối bài hoặc tài liệu gửi kèm. Khi có người hỏi chi tiết, bạn mở phụ lục ra trả lời, không cần nhồi tất cả lên màn từ đầu.

Có nên đọc hết các con số trên biểu đồ không?

Không nên. Đọc hết mười hai con số làm người nghe mất dấu điều quan trọng. Chỉ nói con số gắn với kết luận và một con số để so sánh, các số khác để người nghe tự nhìn nếu muốn.

Biểu đồ tròn có nên dùng nữa không?

Dùng được khi chỉ có hai ba phần và muốn nói một phần chiếm bao nhiêu trong tổng. Khi có nhiều phần hoặc các phần gần bằng nhau, biểu đồ thanh ngang xếp theo thứ tự cho người nghe so sánh dễ hơn nhiều.

Số liệu chưa chắc chắn thì trình bày thế nào cho trung thực?

Nói rõ số liệu lấy từ đâu, trong khoảng thời gian nào, và chỗ nào còn ước tính. Có thể ghi “ước tính” ngay cạnh con số. Người nghe tin bạn hơn khi bạn chủ động nói giới hạn của số liệu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138