Giấy lật hợp với buổi đào tạo và hội thảo có nhiều hoạt động nhóm, vì mọi trang viết ra đều giữ lại được: dán lên tường, cả phòng nhìn lại bất cứ lúc nào. Dùng tốt cần chuẩn bị sẵn các trang khung từ trước, viết ít dòng chữ to, giao giấy cho nhóm nhỏ tự viết, và đi một vòng các tờ trên tường trước khi kết thúc.
Slide biến mất khi bấm sang trang, bảng trắng bị lau đi khi hết chỗ; giấy lật thì ở lại. Chính vì thế nó là trợ cụ của những buổi mà người nghe cũng làm việc, không chỉ ngồi nghe. Bài này theo chị Lan, chuyên viên đào tạo của một chuỗi cửa hàng, dẫn buổi đào tạo nửa ngày về chăm sóc khách hàng cho hai mươi nhân viên mới, trong một phòng có máy chiếu mờ nhưng có hai giá giấy lật và một bức tường trống.
Giấy lật khác bảng trắng và slide ở đâu
Ba trợ cụ có thể cùng có mặt trong một phòng. Chọn cái chính theo việc người nghe sẽ làm trong buổi.
| Tiêu chí | Giấy lật | Bảng trắng | Slide |
|---|---|---|---|
| Giữ lại nội dung | Có, dán tường được | Không, phải lau | Có nhưng chỉ thấy một trang mỗi lúc |
| Chuẩn bị trước | Viết sẵn trang được | Khó, dễ bị lau mất | Dễ |
| Người nghe tự viết | Rất dễ, mỗi nhóm một tờ | Một người viết một lúc | Gần như không |
| Người ngồi xa đọc được | Nhóm dưới ba mươi người | Nhóm nhỏ | Phòng lớn |
| Mang đi, gửi lại | Cuộn mang về, chụp ảnh | Chỉ chụp ảnh | Gửi tệp |
Với buổi của chị Lan, hai dòng quyết định là “người nghe tự viết” và “giữ lại nội dung”. Các nhóm sẽ viết tình huống khách khó, cách xử lý, rồi so sánh với nhau; nếu dùng bảng trắng, sau mỗi hoạt động phải lau để có chỗ, và đến cuối buổi không còn gì để nhìn lại. Máy chiếu mờ thì chị vẫn dùng, nhưng chỉ cho hai đoạn phim ngắn về tình huống tại quầy, chiếu xong là tắt. Giấy lật là trợ cụ chính, máy chiếu là phụ, và chị chuẩn bị theo đúng thứ tự ưu tiên đó.
Chuẩn bị trang trước buổi
Lợi thế lớn nhất của giấy lật là chuẩn bị được nhiều trang từ hôm trước, ở nhà, bình tĩnh. Chị Lan chuẩn bị theo thứ tự sau.
- Viết sẵn trang mở đầu: tên buổi, ba điều học viên sẽ làm được khi kết thúc buổi, viết thành câu có động từ.
- Viết sẵn trang lịch buổi học với giờ bắt đầu từng phần, để học viên biết khi nào nghỉ.
- Viết sẵn khung cho các hoạt động: tiêu đề và các cột trống, ví dụ “Khách nói gì — Khách thật sự cần gì — Mình nói lại thế nào”.
- Để một hai trang trắng giữa các trang đã viết, vì bút lông thấm qua giấy làm hiện vệt ở trang sau.
- Ghi chú cho chính mình bằng bút chì mờ ở góc trang: từ khoá, ví dụ cần kể. Từ xa không ai thấy, đứng cạnh thì bạn đọc được.
- Dán một mẩu băng dính nhỏ ở mép các trang quan trọng để lật tới nhanh khi cần quay lại.
Mang theo một cuộn băng dính giấy, bút lông hai ba màu còn mới và một xấp giấy dự phòng. Băng dính giấy bóc ra không làm hỏng sơn tường, điều cần hỏi trước nếu phòng không phải của đơn vị mình.
Bố cục một trang đọc được từ cuối phòng
Tiêu đề ở trên, ngắn, đậm. Mỗi trang một tiêu đề nói trang đó dùng để làm gì. Khi trang đã dán lên tường, tiêu đề là thứ giúp người nghe tìm lại đúng tờ.
Ít dòng, chữ to. Một trang giấy lật chứa ít hơn một slide nhiều. Viết sao cho người ngồi cuối phòng đọc được, và chấp nhận rằng chỉ được vài dòng mỗi trang.
Chừa trống phần dưới. Phần dưới cùng của tờ giấy trên giá thường bị đầu người ngồi trước che mất. Đừng viết điều quan trọng ở đó.
Hai màu là đủ. Một màu tối cho chữ, một màu nhấn cho chỗ quan trọng. Bút nhạt màu như vàng, hồng chỉ để tô nền, không dùng viết chữ.
Chữ in, khoảng cách rộng. Viết chữ in thay vì chữ viết tay liền nét, cách dòng rộng. Nếu viết hay lệch, kẻ nhẹ vài đường bút chì từ trước làm dòng kẻ. Chữ lệch dần xuống một bên là điều người nghe thấy rõ hơn người viết nghĩ.
Giao giấy lật cho nhóm nhỏ
Hoạt động nhóm với giấy lật là chỗ buổi đào tạo sống nhất, nhưng cũng dễ rối nhất nếu giao việc không rõ. Cách chị Lan làm cho một hoạt động kéo dài hai mươi phút:
- Chia bốn nhóm, mỗi nhóm một tờ giấy đã kẻ sẵn khung ba cột và hai cây bút khác màu.
- Nói nhiệm vụ trong một câu, rồi viết câu đó lên trang chung: “Mỗi nhóm ghi ba câu khách khó nói mà các bạn từng gặp, và cách nói lại.”
- Báo thời gian và nhắc khi còn năm phút.
- Yêu cầu mỗi nhóm cử một người viết, một người trình bày, để không ai ngồi ngoài.
- Khi hết giờ, các nhóm dán tờ của mình lên tường cạnh nhau.
- Mỗi nhóm trình bày trong hai phút; chị Lan dùng bút màu nhấn khoanh những cách nói lại hay nhất.
Các tờ dán cạnh nhau cho phép so sánh ngay: hai nhóm cùng gặp kiểu khách đòi đổi hàng quá hạn nhưng nói lại theo hai cách khác nhau. Cuộc bàn luận nảy ra từ chỗ khác nhau đó thường là phần học viên nhớ nhất của buổi.
Dán tường: biến căn phòng thành bản đồ buổi học
Sau mỗi phần, chị Lan dán trang vừa dùng lên tường theo đúng thứ tự, bắt đầu từ góc gần cửa. Đến giữa buổi, bức tường đã có trang mục tiêu, trang lịch, bốn tờ của các nhóm và hai trang tóm tắt. Học viên vào lại phòng sau giờ nghỉ là thấy ngay mình đã đi được bao xa.
Bức tường này còn là công cụ để nói, không chỉ để trưng. Khi một học viên hỏi về khách nói to trong cửa hàng, chị Lan đi tới tờ của nhóm ba, chỉ vào câu họ đã viết: “Nhóm ba có cách xử lý chỗ này, mình xem lại nhé.” Nối câu hỏi mới với thứ chính học viên đã làm khiến họ thấy phần việc của mình có giá trị.
Cuối buổi, thay vì một slide tóm tắt, chị dẫn cả lớp đi một vòng dọc bức tường, dừng ở mỗi tờ một câu, mời chính nhóm đã viết tờ đó nói câu ấy. Hai mươi người đứng dậy, vận động sau hơn ba tiếng ngồi, và nhìn lại toàn bộ buổi học theo đúng trình tự đã diễn ra. Vòng đi này mất chừng năm phút nhưng là phần tóm tắt đi vào đầu người ta tốt hơn mọi lời nhắc lại.
Lịch nửa ngày của chị Lan với giấy lật
Mỗi phần trong lịch gắn với một trang cụ thể, nên chị biết chính xác phải chuẩn bị bao nhiêu trang và trang nào viết sẵn.
| Giờ | Phần | Trang giấy lật |
|---|---|---|
| 8:00 | Mở đầu, mục tiêu buổi học | Trang mục tiêu, viết sẵn |
| 8:15 | Khách thật sự cần gì sau câu họ nói | Trang ba cột, điền cùng cả lớp |
| 8:45 | Hoạt động nhóm: câu khách khó | Bốn tờ khung sẵn cho bốn nhóm |
| 9:15 | Các nhóm trình bày | Dán bốn tờ cạnh nhau |
| 9:45 | Nghỉ giải lao | Trang lịch, đánh dấu phần đã xong |
| 10:00 | Đóng vai xử lý tình huống | Trang ghi nhanh câu nói hay |
| 11:00 | Đi một vòng bức tường, cam kết cá nhân | Mỗi người một tờ giấy nhỏ dán lên trang cuối |
Trang cuối, nơi mỗi học viên dán một việc mình sẽ làm khác đi từ ngày mai, là trang chị Lan mang về văn phòng. Một tháng sau, chị dùng chính trang đó để hỏi lại từng người.
Câu nói khi dùng giấy lật: đang nói và nói lại thành
Giấy lật kéo người dẫn vào nhiều câu nói nhỏ: giao việc, lật trang, gọi nhóm trình bày. Những câu ấy lặp lại cả chục lần trong một buổi, nên nói gọn hay dài dòng tạo khác biệt lớn. Đây là các câu chị Lan đã sửa sau buổi dạy thử.
| Đang nói | Nói lại thành |
|---|---|
| Các bạn chờ chị viết chút nhé. | Trong lúc chị ghi, các bạn nghĩ xem câu nào khách hay nói nhất. |
| Ừm, trang này chị viết hơi xấu. | (không nói gì, viết tiếp) |
| Giờ các bạn làm nhóm nha, làm gì cũng được. | Mỗi nhóm ba câu khách khó, mười lăm phút, dán lên tường khi xong. |
| Nhóm nào trình bày trước? | Nhóm gần cửa trình bày trước, rồi đi theo chiều kim đồng hồ. |
| Cái này lúc nãy mình nói rồi. | Mời các bạn nhìn tờ thứ hai trên tường, chỗ khoanh đỏ. |
Câu thứ nhất biến thời gian chết khi viết thành thời gian người nghe đang làm việc. Câu thứ tư bỏ đi khoảng ngập ngừng khi không ai muốn lên trước. Còn câu cuối dùng đúng lợi thế của giấy lật: thứ đã nói vẫn nằm đó, chỉ cần chỉ tới.
Sau buổi: giữ lại những gì đã viết
Giá trị của giấy lật không dừng ở cuối buổi. Một vài việc đơn giản giúp nội dung các tờ giấy tiếp tục có ích.
- Chụp ảnh từng tờ, thẳng góc, đủ sáng, trước khi gỡ khỏi tường. Chụp cả bức tường một tấm để giữ thứ tự.
- Chép lại ý quan trọng thành một trang tóm tắt, dùng nguyên văn chữ của học viên ở chỗ có thể.
- Gửi cho học viên trong ngày, khi họ còn nhớ buổi học.
- Giữ trang mẫu đã chuẩn bị nếu buổi đào tạo sẽ lặp lại, gấp cẩn thận hoặc cuộn lại.
- Ghi chú cho lần sau: trang nào chật, hoạt động nào thiếu thời gian, khung nào học viên hiểu nhầm.
Trước khi chụp hoặc gửi, xem lại các tờ có ghi thông tin khách hàng thật hay tên người cụ thể không; nếu có, che đi. Buổi đào tạo dùng chuyện thật thì hay, nhưng tờ giấy gửi đi có thể được chuyển tiếp xa hơn bạn nghĩ.
Câu hỏi thường gặp
Giấy lật có hợp với phòng đông người không?
Phù hợp nhất với nhóm dưới khoảng ba mươi người. Phòng đông hơn thì chữ trên giấy khó đọc từ xa; khi đó có thể dùng slide cho phần trình bày chung và giữ giấy lật cho hoạt động của từng nhóm nhỏ ở bàn.
Không có giá đỡ giấy lật thì làm thế nào?
Dán thẳng tờ giấy khổ lớn lên tường hoặc lên cửa tủ bằng băng dính giấy, hoặc đặt trên bàn để nhóm viết. Giá đỡ chỉ giúp lật trang tiện hơn; phần lớn lợi ích của giấy lật vẫn còn khi dán lên tường.
Chữ trên giấy bị thấm sang trang sau thì xử lý ra sao?
Dùng bút lông dành cho giấy, không dùng bút dạ dầu, và để một trang trắng giữa các trang đã viết sẵn. Nếu lỡ thấm, lật qua trang đó và dùng trang tiếp theo, không cần giải thích với học viên.
Có nên để học viên tự đứng lên viết lên giấy lật chung không?
Nên, nhất là với ý kiến ngắn. Đưa bút cho người vừa nói và mời họ tự ghi giúp lớp học sinh động hơn. Nếu ai đó ngại, bạn ghi hộ và đọc lại để họ xác nhận đúng ý mình.
Giấy lật có thay được slide trong buổi đào tạo trực tuyến không?
Được, nếu đặt camera thẳng vào giá giấy và viết chữ thật to. Tuy nhiên người học trực tuyến khó tự viết lên đó, nên với hoạt động nhóm trực tuyến cần dùng thêm công cụ ghi chung khác.