TruyenDat.comTruyền Đạt
Kể chuyện và nói ngẫu hứng

Kể chuyện thất bại của mình khi thuyết trình: kể cái sai sao cho người nghe tin

Cách kể một lần sai của chính mình trước người nghe: chọn thất bại vừa tầm, nhận phần mình, không đổ lỗi, nói rõ bài học và việc đã đổi, kèm mẫu cho đào tạo, họp nhóm.

Vietnamese man in a work polo leaning on a workshop table, speaking to apprentices standing in a half circle, tools blurred in the foreground, eye-level shot, dusty side light

Một câu chuyện thất bại kể đúng cách làm người nghe tin bạn hơn mọi thành tích: chọn một lần sai vừa tầm (đủ thật để có ý nghĩa, đủ nguôi để kể bình tĩnh), nhận rõ phần lỗi của mình, không đổ cho người khác hay hoàn cảnh, rồi dành phần lớn thời gian cho điều bạn đã làm khác đi sau đó. Người nghe không nhớ bạn sai gì, họ nhớ bạn đã sửa thế nào.

Nhưng kể thất bại cũng dễ hỏng: kể thành than thở, kể thành khoe khéo, kể quá riêng tư làm cả phòng khó xử, hoặc kể lỗi mà vô tình chỉ mặt đồng nghiệp. Dưới đây là cách chọn thất bại để kể, khung bốn phần, bảng sửa những câu hay làm hỏng chuyện, mẫu cho ba bối cảnh và những thứ không bao giờ nên kể. Ví dụ xuyên suốt là anh Vinh, tổ trưởng một xưởng cơ khí nhỏ, kể cho thợ học việc về lần anh làm hỏng cả một lô hàng vì bỏ qua bước đo kiểm.

Vì sao người nghe tin người kể thất bại hơn người kể thành công

Khi một người đứng trên bục chỉ kể những lần mình làm đúng, người nghe tự động dựng một khoảng cách: người này giỏi, mình không như vậy, lời khuyên của họ không dành cho mình. Khi người đó kể một lần sai, khoảng cách ấy co lại. Người nghe thấy họ cũng từng đứng ở chỗ mình đang đứng.

Thứ hai, câu chuyện thất bại thường chứa bài học rõ ràng hơn. Một lần thành công có thể do nhiều yếu tố, kể cả may mắn. Một lần sai thường chỉ ra đúng một chỗ: bước nào bị bỏ, câu hỏi nào không được hỏi, tín hiệu nào bị bỏ qua. Người nghe mang được chỗ đó về dùng ngay.

Anh Vinh từng mở buổi hướng dẫn thợ học việc bằng danh sách quy định an toàn và quy trình đo kiểm. Học viên gật đầu rồi quên. Khi anh đổi sang kể chuyện lần anh bỏ qua bước đo một chiếc đồ gá và làm hỏng cả lô ba trăm chi tiết, cả xưởng im lặng nghe. Quy định trở thành điều có người thật đã trả giá. Sau buổi đó, anh để ý thấy học viên tự cầm thước đo trước khi chạy máy mà không cần nhắc.

Chọn thất bại vừa tầm để kể

Không phải lần sai nào cũng hợp để kể trước người nghe. Bảng dưới giúp bạn chọn.

Loại thất bạiNên kể khôngLý do
Lỗi kỹ thuật, quy trình trong công việc, đã sửa xongRất nênBài học rõ, người nghe dùng được ngay, không ai bị tổn thương
Lỗi trong cách làm việc với người khác, đã rút kinh nghiệmNên, giữ kín danh tínhGần với người nghe, nhưng cần che người liên quan
Thất bại lớn đã qua lâu, bạn đã nhìn lại bình tĩnhNên, với bối cảnh phù hợpCó sức nặng, nhưng cần kiểm tra bạn kể được mà không xúc động mạnh
Thất bại mới xảy ra, chưa rõ bài họcChưa nênDễ thành than thở hoặc tự bào chữa
Chuyện liên quan sức khoẻ, gia đình, tiền bạc cá nhânThường không nênLàm người nghe khó xử, lệch khỏi chủ đề
Lỗi mà người trong phòng cũng có phầnKhông nênDễ thành chỉ trích gián tiếp, gây mất lòng

Phép thử nhanh: tưởng tượng bạn kể chuyện này cho một người quen mà không thấy xấu hổ hay nghẹn, và kể xong bạn nói được ngay một câu bài học. Nếu cả hai đều được, chuyện đó dùng được trên bục.

Khung bốn phần và tỷ lệ thời gian

Khung này khác chuyện thông thường ở chỗ phần sau thất bại được nhiều thời gian nhất. Chia cho một câu chuyện chín mươi giây.

PhầnNội dungThời gianLời mẫu của anh Vinh
1. Lúc đó mình nghĩ gìTình huống và lý do bạn làm như đã làm15 giây"Năm thứ ba làm thợ, mình nghĩ mình thuộc máy, đo lại đồ gá chỉ tốn thời gian."
2. Chuyện gì xảy raLỗi và hậu quả, nói thật, không giảm nhẹ20 giây"Lô ba trăm chi tiết chạy xong mới phát hiện lệch, cả lô bỏ đi, xưởng trễ giao khách bốn ngày."
3. Phần của mìnhNhận rõ mình sai ở đâu, không đổ lỗi15 giây"Không phải máy, không phải ca trước. Là mình bỏ một bước mất hai phút."
4. Sau đó mình làm khác thế nàoThay đổi cụ thể, kéo dài tới hôm nay40 giây"Từ hôm đó, mình đo trước mỗi lô, ghi kết quả lên phiếu. Hôm nay các em cũng sẽ làm đúng như vậy, và lý do là ba trăm chi tiết nằm ở bãi phế liệu năm ấy."

Để ý phần bốn chiếm gần một nửa câu chuyện. Đây là chỗ biến một lần sai thành bài học cho người nghe. Nếu bạn dành phần lớn thời gian cho phần hai, chuyện sẽ nghe như than thở; nếu bỏ qua phần ba, nó nghe như bào chữa.

Câu làm hỏng chuyện thất bại → câu nên nói

Những câu bên trái thường bật ra rất tự nhiên vì ai cũng muốn giữ thể diện. Chúng làm chuyện kém tin.

Đang nóiNói lại thành
"Hôm đó máy cũng có vấn đề, ca trước bàn giao cũng không rõ...""Máy và ca trước đều ổn. Mình bỏ một bước."
"Thật ra cũng không hẳn lỗi của mình hoàn toàn.""Phần đó là lỗi của mình."
"Nhưng nhờ vậy mà sau này mình trở thành người giỏi nhất xưởng về đo kiểm.""Từ đó mình đo trước mỗi lô, kể cả khi đang gấp."
"Đó là thời điểm tồi tệ nhất cuộc đời mình, mình đã khóc cả tuần.""Hôm đó mình rất xấu hổ. Nhưng điều đáng nói là chuyện sau đó."
"Các em đừng bao giờ dại như anh nhé.""Các em sẽ có lúc muốn bỏ bước này. Lúc đó nhớ tới ba trăm chi tiết."

Cột trái có ba kiểu hỏng: đổ lỗi, khoe khéo, và kịch tính hoá. Cột phải ngắn hơn, bình thản hơn, và đặt sự chú ý vào thay đổi. Bình thản không có nghĩa là lạnh lùng; nó cho người nghe thấy bạn đã đi qua chuyện đó và đủ vững để chia sẻ.

Mẫu cho ba bối cảnh hay dùng

Buổi đào tạo người mới. Kể lỗi bạn mắc khi còn ở đúng vị trí của họ, nối thẳng vào quy trình đang dạy. Câu nối mẫu: "Đây là lý do bước này nằm trong quy trình, và vì sao hôm nay chúng ta tập kỹ nó."

Họp nhóm rút kinh nghiệm sau một dự án. Người dẫn họp kể lỗi của mình trước tiên giúp cả nhóm dám nói thật. Câu mở mẫu: "Mình bắt đầu bằng chỗ mình làm chưa tốt: mình chốt kế hoạch khi chưa hỏi đủ ý của nhóm kỹ thuật." Sau đó mới mời người khác chia sẻ.

Nói chuyện hướng nghiệp, chia sẻ với sinh viên. Kể một lần thất bại lớn hơn, như một lần trượt phỏng vấn hay một dự án đổ vỡ, nhưng giữ phần bốn cụ thể: kỹ năng nào bạn đã học thêm, thói quen nào bạn đã đổi. Tránh kết bằng câu chung chung kiểu "thất bại là mẹ thành công"; hãy kết bằng một việc người nghe làm được tuần này.

Với cả ba bối cảnh. Không kể quá một chuyện thất bại trong một bài nói ngắn. Hai ba chuyện liền nhau làm người nghe bắt đầu nghi ngờ năng lực của bạn thay vì tin bạn hơn.

Những thứ không bao giờ nên đưa vào chuyện thất bại

Kể thất bại cần thật thà, nhưng thật thà không có nghĩa là kể hết. Giữ lại những thứ sau.

  • Tên, chức danh, đặc điểm nhận diện của người khác có liên quan tới lỗi.
  • Thông tin mật của khách hàng, công ty cũ, con số thiệt hại chưa được công bố.
  • Chi tiết về sức khoẻ tinh thần hay thể chất của bạn mà bạn chưa sẵn sàng để đồng nghiệp biết lâu dài.
  • Lời trách cứ cấp trên, tổ chức hay hệ thống, dù bạn nghĩ đúng.
  • Chuyện chưa kết thúc, còn đang tranh chấp hoặc đang được xử lý.

Một câu hỏi tự kiểm trước khi kể: nếu người liên quan ngồi trong phòng, mình có ngại không? Nếu có, sửa chuyện cho tới khi câu trả lời là không. Anh Vinh từng định nhắc ca trước không ghi phiếu bàn giao, rồi bỏ hẳn chi tiết đó: nó không thay đổi bài học, chỉ thêm người bị trách.

Đón phản ứng của người nghe sau chuyện thất bại

Kể xong một lần sai, bạn sẽ gặp vài kiểu phản ứng. Có người cười, vì lỗi nghe quen hoặc vì chi tiết có phần trớ trêu. Đừng ngại; cười cùng họ một nhịp, rồi đi tiếp vào phần thay đổi. Tiếng cười cho thấy người nghe đã đặt mình vào chỗ của bạn, chứ không phải đang chế nhạo.

Có người hỏi lại chi tiết ngay giữa bài: "Rồi anh có bị kỷ luật không?". Trả lời ngắn và thật, không né, rồi kéo về ý chính: "Có, mình bị trừ thưởng quý đó. Nhưng điều mình muốn các em nhớ là bước đo kiểm." Câu trả lời thật thà, ngắn gọn giữ được lòng tin; né tránh làm người nghe tò mò hơn và lạc khỏi bài.

Có lúc cả phòng im lặng, nhất là khi thất bại có sức nặng. Im lặng không có nghĩa là chuyện hỏng. Đứng yên một nhịp, rồi nói câu nối bằng giọng bình thường. Người nghe cần một giây để chuyển từ câu chuyện sang bài học, và bạn chỉ cần cho họ giây ấy.

Sau buổi nói, thường sẽ có một hai người đến nói riêng rằng họ cũng từng mắc lỗi giống vậy. Đó là dấu hiệu chuyện đã chạm đúng chỗ. Hãy lắng nghe họ, vì đôi khi đó là nguồn chuyện cho lần nói sau, tất nhiên chỉ khi họ đồng ý cho bạn kể.

Bài tập tối nay: viết chuyện thất bại của bạn trong bốn dòng

Chọn một lỗi trong công việc mà bạn đã sửa xong. Không cần là lỗi lớn. Làm theo bốn dòng, mỗi dòng một câu.

  • Dòng một, lúc đó mình nghĩ gì: viết lý do thật khiến bạn làm như vậy, kể cả lý do không đẹp như vội, chủ quan, ngại hỏi.
  • Dòng hai, chuyện gì xảy ra: một hậu quả cụ thể, có số hoặc có hình ảnh.
  • Dòng ba, phần của mình: một câu bắt đầu bằng "Mình đã..." và không có chữ "nhưng".
  • Dòng bốn, mình làm khác thế nào: một thói quen, một bước, một câu hỏi mà bạn vẫn dùng tới hôm nay.

Đọc to bốn dòng, bấm giờ. Nếu dưới ba mươi giây, bạn có một bản rất ngắn dùng được trong cuộc họp. Nếu muốn bản dài hơn, chỉ nới dòng bốn: kể thêm lần đầu áp dụng thay đổi đó diễn ra thế nào. Giữ ba dòng đầu ngắn như cũ.

Câu hỏi thường gặp

Kể thất bại có làm người nghe nghi ngờ năng lực của mình không?

Thường là ngược lại, nếu bạn kể một lỗi đã sửa xong và nói rõ thay đổi sau đó. Người nghe thấy bạn biết nhìn lại và học được. Chỉ nên tránh kể nhiều thất bại liền nhau, hoặc lỗi về đúng kỹ năng cốt lõi bạn đang được tin cậy.

Có nên kể thất bại khi thuyết trình với khách hàng không?

Có thể, nếu đó là lỗi bạn đã rút kinh nghiệm và giúp khách tin vào quy trình hiện tại. Ví dụ kể vì sao giờ nhóm luôn kiểm thêm một bước. Tránh kể lỗi liên quan tới khách hàng khác hoặc lỗi chưa khắc phục xong.

Kể chuyện thất bại mà bị xúc động giữa chừng thì làm sao?

Dừng lại, thở ra một hơi, uống một ngụm nước, rồi nói tiếp phần thay đổi. Người nghe thường thông cảm. Nhưng nếu chuyện vẫn làm bạn xúc động mạnh mỗi lần tập, hãy chọn chuyện khác cho bài nói, để chuyện đó nguôi thêm.

Làm sao để chuyện thất bại không nghe như khoe khéo?

Giữ phần thay đổi khiêm tốn và cụ thể, như một thói quen mới, một bước kiểm thêm. Tránh kết bằng thành công lớn sau đó. Khi bài học là điều người nghe làm được ngay chứ không phải thành tích của bạn, chuyện sẽ không nghe như khoe.

Người dẫn họp có nên kể lỗi của mình trước không?

Nên, nhất là ở buổi rút kinh nghiệm. Khi người có vai trò cao nhất trong phòng nói thật về phần mình trước, người khác thấy an toàn để nói thật. Giữ câu chuyện ngắn và cụ thể, rồi mời người khác chia sẻ.

Thất bại quá lớn, kể ra sợ người nghe thấy nặng nề thì sao?

Chọn một khoảnh khắc nhỏ trong thất bại ấy thay vì kể toàn bộ, ví dụ lúc bạn nhận ra mình sai. Kể bằng giọng bình thản và dành nhiều thời gian hơn cho phần sau. Nếu bối cảnh là buổi họp ngắn hay buổi tiệc, để dành chuyện ấy cho dịp khác.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138