TruyenDat.comTruyền Đạt
Kể chuyện và nói ngẫu hứng

Kể chuyện trong bài thuyết trình: đặt chuyện ở đâu, kể bao lâu và nối về ý chính

Câu chuyện trong bài thuyết trình nên đặt ở mở bài, giữa bài hay cuối bài; kể bao nhiêu giây là vừa và câu nối nào kéo người nghe về đúng ý bạn muốn.

Vietnamese woman in a navy blazer telling a story to six colleagues around an oval meeting table, gesturing with one open hand, seen from behind her shoulder, warm afternoon light

Câu chuyện trong bài thuyết trình nên đặt ở đúng chỗ người nghe cần một lý do để quan tâm: mở bài để kéo sự chú ý, giữa bài để làm một ý khô trở nên dễ hình dung, cuối bài để người nghe mang một hình ảnh về nhà. Mỗi chuyện chỉ nên dài từ ba mươi giây đến hai phút và luôn kết bằng một câu nối thẳng về ý chính. Chuyện hay mà không nối về ý thì người nghe nhớ chuyện, quên bài.

Phần dưới đi qua ba vị trí đặt chuyện và việc của chuyện ở mỗi vị trí, cách đo độ dài theo thời lượng cả bài, mẫu câu dẫn vào và câu nối ra, bảng sửa những câu kể lan man thành câu kể gọn, cùng một kịch bản mười phút có hai câu chuyện được cài sẵn. Ví dụ xuyên suốt là chị Hạnh, trưởng nhóm chăm sóc khách hàng, trình bày đề xuất đổi quy trình xử lý khiếu nại trước ban giám đốc trong mười phút.

Vì sao bài nói có chuyện dễ theo hơn bài nói chỉ có ý

Một bài thuyết trình chỉ gồm luận điểm giống như đưa cho người nghe một bản đồ mà không chỉ cho họ con đường. Họ hiểu từng câu, nhưng phải tự ráp các câu lại thành hình. Khi bạn kể một chuyện cụ thể, có người, có lúc, có chỗ, người nghe được đặt vào trong tình huống. Họ không còn phải hình dung "khách hàng không hài lòng" là gì, vì họ đang nghe về bà khách đứng chờ ở quầy bốn mươi phút với hoá đơn trong tay.

Câu chuyện còn làm một việc nữa: nó cho người nghe một chỗ nghỉ. Sau ba bốn phút nghe số liệu và lập luận, sự chú ý tự nhiên trùng xuống. Một câu chuyện có nhịp khác, giọng khác, làm người nghe ngẩng lên. Đây là lý do nhiều người nói giỏi cài chuyện vào đúng lúc khán phòng bắt đầu cúi xuống điện thoại.

Tuy vậy, chuyện không thay được lập luận. Ban giám đốc nghe chị Hạnh không duyệt đề xuất vì một câu chuyện cảm động. Họ duyệt khi câu chuyện làm cho vấn đề trở nên thật, rồi các con số và kế hoạch cho thấy cách giải quyết là khả thi. Chuyện mở cửa, lập luận đi vào nhà. Thiếu một trong hai, bài nói hụt.

Ba vị trí đặt chuyện và việc của chuyện ở mỗi chỗ

Cùng một câu chuyện, đặt ở chỗ khác nhau sẽ phải kể khác nhau. Bảng dưới giúp bạn quyết định trước khi soạn.

Vị tríViệc của câu chuyệnĐộ dài gợi ýCâu nối ra mẫu
Mở bàiLàm người nghe thấy vấn đề là thật, có người chịu thiệt30–60 giây"Chuyện như của bà khách hôm đó, tháng trước nhóm mình gặp bốn mươi hai lần."
Giữa bài, sau một ý khóBiến khái niệm thành hình ảnh, cho người nghe nghỉ45–90 giây"Đó chính là cái mình gọi là điểm nghẽn ở khâu chuyển tiếp."
Giữa bài, trước phản biệnCho thấy giải pháp đã chạy thử, giảm nghi ngờ60–90 giây"Nên khi anh chị hỏi có làm được không, câu trả lời là tuần trước đã làm được."
Kết bàiĐể lại một hình ảnh gắn với lời đề nghị30–60 giây"Mình muốn lần sau bà khách ấy chỉ phải chờ mười phút. Để làm được, nhóm cần anh chị duyệt hai việc."

Một bài nói mười phút thường chỉ chứa nổi hai câu chuyện. Ba chuyện trở lên trong mười phút làm bài thành buổi kể chuyện và đẩy phần lập luận xuống còn vài câu vội. Với bài ba mươi phút, ba đến bốn chuyện là vừa, mỗi chuyện gắn với một phần lớn của bài.

Đo độ dài câu chuyện theo thời lượng cả bài

Cách đo đơn giản nhất là giữ tổng thời gian kể chuyện không quá khoảng một phần năm thời lượng bài. Bài năm phút: một chuyện chừng bốn mươi lăm giây. Bài mười phút: hai chuyện, cộng lại khoảng hai phút. Bài hai mươi phút: ba chuyện, cộng lại chừng bốn phút. Đây là con số làm việc để bạn tự kiểm, không phải luật cứng, nhưng vượt xa nó thì người nghe dễ thấy bài thiếu trọng tâm.

Để biết chuyện của mình dài bao nhiêu, đừng ước lượng trong đầu. Bấm giờ và kể to một lần, đúng như sẽ kể trước khán giả. Phần lớn người lần đầu bấm giờ đều ngạc nhiên vì chuyện họ tưởng ba mươi giây thật ra kéo tới hơn một phút, do bao nhiêu chi tiết phụ tự chen vào khi nói thành tiếng.

Khi chuyện quá dài, cắt theo thứ tự này: cắt phần bối cảnh trước, vì người nghe chỉ cần biết đủ để hiểu; cắt các nhân vật phụ không làm gì trong chuyện; gộp những lần lặp lại thành một câu. Giữ nguyên khoảnh khắc thay đổi và câu nói đắt nhất của nhân vật. Chị Hạnh cắt câu chuyện bà khách từ chín mươi giây xuống năm mươi giây chỉ bằng cách bỏ đoạn kể bà đến từ đâu, mua hàng từ bao giờ.

Câu dẫn vào và câu nối ra: đang nói → nói lại thành

Lỗi hay gặp không nằm ở câu chuyện mà ở hai đầu của nó: dẫn vào lê thê và kết thúc lửng. Đổi các câu sau.

Đang nóiNói lại thành
"Trước khi vào bài, cho em kể một câu chuyện nhỏ nhé.""Thứ Ba tuần trước, lúc chín giờ sáng, có một bà khách đứng ở quầy số ba."
"Câu chuyện này có lẽ hơi dài một chút, mọi người thông cảm."Không báo trước gì, kể luôn phiên bản đã cắt gọn.
"Đấy, chuyện là như vậy.""Bà ấy chờ bốn mươi phút chỉ để được chuyển sang đúng người. Đó là vấn đề nhóm mình muốn giải quyết hôm nay."
"Chắc mọi người cũng hiểu ý em muốn nói gì rồi."Nói rõ ý muốn nói bằng một câu, không để người nghe tự đoán.
"Câu chuyện này dạy chúng ta rằng...""Chuyện đó cho thấy một điều: khách không bực vì lỗi, khách bực vì phải kể lại lỗi ba lần."
"À, quên, còn một chi tiết nữa là..."Đưa chi tiết cần thiết vào đúng chỗ khi tập, bỏ chi tiết nào không cần.

Nguyên tắc chung: vào chuyện bằng thời gian và địa điểm, ra khỏi chuyện bằng ý chính. Không xin phép kể, không báo chuyện dài hay ngắn, không giảng đạo lý chung chung. Câu nối ra nên dùng lại một từ khoá của bài, để người nghe thấy sợi dây giữa chuyện và luận điểm.

Bốn kiểu chuyện dùng được trong bài nói công việc

Chuyện người dùng hoặc khách hàng. Một người cụ thể gặp vấn đề bạn đang nói tới. Hợp với mở bài đề xuất, báo cáo sự cố, bài bán hàng. Giữ kín tên thật và mọi chi tiết nhận diện được; gọi là "một khách hàng nữ ở chi nhánh phía nam" là đủ.

Chuyện bên trong nhóm. Một buổi làm việc, một lần thử nghiệm, một lỗi đã xảy ra. Hợp với báo cáo kết quả, chia sẻ bài học, đào tạo nội bộ. Kể sao cho không ai trong phòng thấy mình bị chỉ mặt.

Chuyện của chính bạn. Lý do bạn quan tâm tới chủ đề, một lần bạn sai, một lần bạn đổi cách nghĩ. Hợp với mở đầu khi người nghe chưa biết bạn, với bài nói truyền cảm hứng. Cần kiểm soát để không biến thành tự khen.

Chuyện giả định có báo trước. Khi không có chuyện thật phù hợp, bạn dựng một tình huống và nói rõ: "Thử hình dung sáng mai một khách hàng gọi đến và nói..." Hợp với giải thích quy trình mới, kịch bản rủi ro. Không bao giờ kể chuyện bịa như thể chuyện thật.

Kịch bản mười phút của chị Hạnh với hai câu chuyện cài sẵn

Đây là cách chị Hạnh phân chia thời gian. Bạn thay nội dung, nhưng để ý vị trí của hai câu chuyện và câu nối sau mỗi chuyện.

  1. Phút 0 đến 1: chuyện bà khách chờ bốn mươi phút ở quầy, kết bằng câu "Tháng trước nhóm mình gặp tình huống này bốn mươi hai lần."
  2. Phút 1 đến 3: vấn đề bằng số liệu nội bộ: thời gian xử lý trung bình, số lần khách phải gọi lại, nơi tắc nghẽn trong quy trình.
  3. Phút 3 đến 5: đề xuất ba thay đổi, mỗi thay đổi một câu tên và một câu lý do.
  4. Phút 5 đến 6: chuyện thứ hai, tuần chạy thử ở một quầy: bạn Minh trong nhóm xử lý xong một khiếu nại trong một cuộc gọi, khách cảm ơn và cúp máy. Nối ra: "Đó là điều mình muốn xảy ra ở cả sáu quầy."
  5. Phút 6 đến 8: chi phí, người phụ trách, mốc thời gian.
  6. Phút 8 đến 9: rủi ro và cách giảm rủi ro.
  7. Phút 9 đến 10: nhắc lại hình ảnh bà khách, nói rõ hai việc cần ban giám đốc duyệt hôm nay.

Để ý câu chuyện ở phút năm không lặp lại chuyện đầu. Chuyện đầu cho thấy vấn đề, chuyện sau cho thấy lời giải đã chạy được. Hai chuyện làm hai việc khác nhau, nên không chuyện nào thừa.

Bài tập tối nay: cài một câu chuyện vào bài sắp nói

Lấy dàn ý bài nói gần nhất của bạn, kể cả bài đã nói xong, và làm năm việc sau trong khoảng ba mươi phút.

  • Đánh dấu chỗ trong dàn ý mà bạn đoán người nghe sẽ thấy khô nhất, thường là sau một chuỗi số liệu hoặc khái niệm.
  • Viết ra ba chuyện có thể đặt ở chỗ đó, mỗi chuyện một dòng: ai, lúc nào, chuyện gì thay đổi.
  • Chọn một chuyện, viết câu đầu tiên bắt đầu bằng thời gian hoặc địa điểm.
  • Viết câu nối ra, có chứa một từ khoá của bài nói.
  • Bấm giờ, kể to một lần, ghi lại số giây. Nếu vượt quá một phần năm thời lượng phần đó, cắt bối cảnh rồi kể lại.

Làm bài tập này với hai ba bài nói cũ, bạn sẽ bắt đầu thấy chỗ cần chuyện ngay từ lúc lập dàn ý, thay vì sau khi bài đã xong mới cố nhét vào. Đó là khác biệt giữa câu chuyện mọc ra từ bài và câu chuyện bị gắn thêm vào bài.

Câu hỏi thường gặp

Bài thuyết trình nghiêm túc trước ban giám đốc có nên kể chuyện không?

Có, nhưng ngắn và gắn chặt với vấn đề. Ban giám đốc thường nghe nhiều số liệu trong ngày; một câu chuyện ba mươi đến sáu mươi giây về một khách hàng hay một ca cụ thể giúp họ thấy vấn đề là thật. Đừng kể chuyện cá nhân dài hay chuyện vui không liên quan.

Không có câu chuyện thật nào phù hợp thì làm sao?

Dùng tình huống giả định và nói rõ đó là giả định, bằng câu như "thử hình dung". Người nghe vẫn đi theo được, và bạn không mất lòng tin vì kể chuyện bịa như thật. Song song, bắt đầu ghi chép các chuyện nhỏ trong công việc để lần sau có sẵn.

Kể chuyện ở đầu bài có làm người nghe sốt ruột muốn vào việc không?

Có thể, nếu chuyện dài và không rõ liên quan. Giữ chuyện mở đầu dưới một phút, bắt đầu ngay bằng tình huống, và kết bằng câu nối vào vấn đề. Khi câu nối xuất hiện sớm, người nghe hiểu ngay câu chuyện đang phục vụ bài nói.

Có nên kể cùng một câu chuyện ở nhiều buổi thuyết trình khác nhau không?

Được, nếu người nghe khác nhau và chuyện vẫn hợp với nội dung. Chuyện kể nhiều lần thường gọn và chắc hơn. Chỉ tránh kể lại cho cùng một nhóm người, và mỗi lần kể nên chỉnh câu nối ra cho hợp với ý chính của buổi đó.

Kể chuyện về đồng nghiệp trong bài nói có ổn không?

Ổn nếu chuyện tích cực hoặc trung tính và người đó đồng ý. Với chuyện về lỗi sai, nên kể lỗi của quy trình hoặc của chính bạn, không nêu tên người trong phòng. Hỏi trước người được nhắc tới là cách lịch sự và tránh được chuyện khó xử sau buổi họp.

Làm sao biết câu chuyện của mình có hiệu quả không?

Sau buổi nói, để ý xem người nghe có nhắc lại chi tiết trong chuyện khi hỏi đáp hoặc trao đổi riêng không. Khi nhiều người dùng lại hình ảnh trong chuyện để nói về vấn đề, câu chuyện đã làm đúng việc. Nếu không ai nhắc tới, xem lại câu nối ra.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138