Tự giới thiệu trước đám đông chỉ cần ba phần: bạn là ai trong bối cảnh này (không phải cả lý lịch), vì sao bạn đứng ở đây hôm nay, và người nghe sẽ được gì từ bạn. Với ba mươi giây, mỗi phần một câu; với một phút, thêm một chi tiết cụ thể; với ba phút, thêm một câu chuyện ngắn. Phần giới thiệu luôn kết bằng câu nối sang việc chính.
Phần lớn người đứng lên giới thiệu đều đọc lý lịch: tên, tuổi, quê, trường, nơi làm, số năm kinh nghiệm. Người nghe quên ngay, vì họ không biết những thông tin ấy liên quan gì đến họ. Dưới đây là khung ba phần, mẫu cho ba thời lượng, cách đổi theo năm bối cảnh hay gặp, bảng sửa câu giới thiệu, và cách nói về thành tích mà không thành khoe. Ví dụ xuyên suốt là chị Liên, dược sĩ, lần đầu đứng lớp huấn luyện cho hai mươi nhân viên nhà thuốc mới.
Khung ba phần thay cho đọc lý lịch
Bạn là ai trong bối cảnh này. Chỉ chọn thông tin liên quan tới người nghe hôm nay. Chị Liên không cần nói chị học trường nào, chỉ cần nói "Chị là dược sĩ, đứng quầy nhà thuốc mười hai năm trước khi chuyển sang đào tạo." Câu đó đủ để học viên biết chị từng làm đúng việc họ sắp làm.
Vì sao bạn đứng ở đây hôm nay. Cho người nghe biết vai trò của bạn trong buổi này: người hướng dẫn, người báo cáo, người chia sẻ, người mới gia nhập. "Hôm nay chị phụ trách ba buổi đầu của các em, về cách tư vấn khi khách hỏi mua thuốc không kê đơn."
Người nghe sẽ được gì. Đây là phần hay bị quên nhất và quan trọng nhất. "Hết ba buổi, các em sẽ tự tin hỏi khách đúng năm câu trước khi đưa bất cứ loại thuốc nào." Người nghe bắt đầu chú ý khi nghe tới điều liên quan đến họ.
Câu nối sang việc chính. Phần giới thiệu không nên kết lửng bằng "vậy thôi ạ". Kết bằng một câu đưa người nghe vào nội dung: "Mình bắt đầu bằng một tình huống các em sẽ gặp ngay tuần đầu."
Mẫu theo ba thời lượng
Cùng một người, cùng một buổi, ba độ dài khác nhau. Để ý phần nào được thêm vào khi có thêm thời gian.
| Thời lượng | Thành phần | Lời mẫu của chị Liên |
|---|---|---|
| 30 giây | Ai – vì sao – được gì | "Chào các em, chị là Liên, dược sĩ, đứng quầy mười hai năm trước khi chuyển sang đào tạo. Ba buổi tới chị đi cùng các em phần tư vấn thuốc không kê đơn. Hết ba buổi, các em sẽ biết hỏi khách năm câu trước khi bán bất cứ thứ gì." |
| 1 phút | Thêm một chi tiết cụ thể | Như trên, thêm: "Năm đầu đứng quầy, chị từng bán thuốc cảm cho một bác mà quên hỏi bác đang uống thuốc huyết áp. Từ đó chị không bao giờ bỏ năm câu hỏi ấy, và hôm nay chị muốn các em có nó từ ngày đầu." |
| 3 phút | Thêm một câu chuyện ngắn và một câu hỏi cho người nghe | Như bản một phút, thay chi tiết bằng câu chuyện đủ năm nhịp về lần quên hỏi đó, rồi hỏi: "Ai trong các em từng mua thuốc mà người bán không hỏi gì không?" Đợi vài cánh tay giơ lên, rồi nối vào bài. |
Bản ba mươi giây dùng được ở gần như mọi dịp. Bản một phút hợp khi bạn sẽ ở với nhóm người nghe này lâu, như một khoá học hay một dự án. Bản ba phút chỉ nên dùng khi chính bạn là người dẫn cả buổi và người nghe cần tin bạn trước khi nghe nội dung.
Đổi lời giới thiệu theo năm bối cảnh
Phần "bạn là ai" thay đổi nhiều nhất giữa các bối cảnh. Chỉ giữ thông tin người nghe cần ở dịp đó.
| Bối cảnh | Nên nói về mình | Câu nối sang việc chính |
|---|---|---|
| Đứng lớp, buổi đào tạo | Kinh nghiệm làm đúng việc học viên sắp làm | "Mình bắt đầu bằng một tình huống các em sẽ gặp." |
| Báo cáo ở hội thảo | Đơn vị, vai trò trong dự án đang báo cáo | "Phần trình bày của em gồm ba ý, bắt đầu với..." |
| Ngày đầu nhận việc, ra mắt nhóm | Việc mình sẽ phụ trách, một điều mình mong học từ nhóm | "Em rất mong được mọi người chỉ cho em quy trình đặt hàng." |
| Họp phụ huynh, họp khu dân cư | Là phụ huynh của bé nào, ở nhà số mấy, vai trò hôm nay | "Em xin nói ngắn về kế hoạch buổi dã ngoại." |
| Buổi giao lưu, câu lạc bộ | Một sở thích hoặc một điều thú vị gắn với chủ đề nhóm | "Mình rất muốn nghe mọi người đã bắt đầu thế nào." |
Để ý không có bối cảnh nào cần nói tuổi, quê quán hay trường học, trừ khi những thứ ấy liên quan trực tiếp tới chủ đề. Thông tin không liên quan chỉ làm phần giới thiệu dài ra và đẩy phần quan trọng xuống cuối, đúng lúc người nghe bắt đầu lơ đãng.
Câu giới thiệu đang nói → nói lại thành
Những câu bên trái rất phổ biến, nghe lịch sự nhưng làm phần giới thiệu nhạt hoặc tự hạ mình không cần thiết.
| Đang nói | Nói lại thành |
|---|---|
| "Em xin tự giới thiệu, em tên là Liên, năm nay em ba mươi tám tuổi, quê em ở..." | "Chào các em, chị là Liên, dược sĩ, đứng quầy mười hai năm." |
| "Em cũng không có kinh nghiệm gì nhiều đâu ạ, chỉ chia sẻ chút ít." | "Chị chia sẻ những gì chị đã làm và đã sai trong mười hai năm đứng quầy." |
| "Em đã có hơn mười năm kinh nghiệm, từng đạt nhiều giải thưởng, từng phụ trách nhiều dự án lớn..." | "Chị từng đứng quầy mười hai năm, phần lớn lỗi các em sắp gặp chị đều đã gặp." |
| "Hôm nay em sẽ trình bày về một số vấn đề liên quan tới tư vấn." | "Hết ba buổi, các em sẽ biết hỏi khách năm câu trước khi bán thuốc." |
| "Vậy thôi ạ, giờ em xin bắt đầu." | "Mình bắt đầu bằng một tình huống các em sẽ gặp ngay tuần đầu." |
Cột phải không khoe, cũng không tự hạ. Nó nói đúng sự thật bằng ngôn ngữ cụ thể, và luôn hướng về người nghe. Đó là giọng phù hợp nhất cho phần giới thiệu ở hầu hết các dịp.
Nói về thành tích mà không thành khoe
Có lúc bạn cần nói về thành tích để người nghe tin bạn, ví dụ khi bạn là người hướng dẫn hoặc diễn giả được mời. Vấn đề không phải nói hay không nói, mà là nói thế nào. Thành tích nghe như khoe khi nó đứng một mình; nghe như thông tin khi nó gắn với lợi ích của người nghe.
So sánh hai câu. Câu thứ nhất: "Chị từng được bình chọn là dược sĩ tư vấn tốt nhất chuỗi ba năm liền." Câu thứ hai: "Ba năm liền chị phụ trách quầy có ít khiếu nại nhất chuỗi, và cách chị làm chính là năm câu hỏi các em sẽ học hôm nay." Cùng một sự thật, nhưng câu thứ hai nói rõ vì sao người nghe nên quan tâm.
Cách thứ hai để giảm cảm giác khoe là kèm một lần sai hoặc một lần học được từ người khác. Chị Liên luôn kể chuyện quên hỏi bác khách về thuốc huyết áp ngay sau khi nói về kinh nghiệm. Học viên tin chị vì chị từng đứng đúng chỗ họ sắp đứng, và cũng từng mắc lỗi như họ sẽ có thể mắc.
Nếu đã có người khác giới thiệu bạn trước, đừng lặp lại thành tích họ vừa nói. Cảm ơn họ một câu, rồi đi thẳng vào phần người nghe sẽ được gì.
Chuẩn bị lời tự giới thiệu trong mười lăm phút
Làm một lần cho mỗi loại dịp bạn hay gặp, giữ lại để chỉnh khi cần.
- Viết ra bối cảnh và người nghe: dịp gì, ai nghe, họ cần gì ở bạn.
- Viết ba câu theo khung: ai, vì sao, được gì. Mỗi câu không quá hai mươi lăm chữ.
- Gạch bỏ mọi thông tin không liên quan tới người nghe hôm nay: tuổi, quê, trường, chức danh dài.
- Thêm một chi tiết cụ thể hoặc một lần sai ngắn nếu có một phút trở lên.
- Viết câu nối sang việc chính.
- Nói to và bấm giờ. Nếu bản ba mươi giây vượt bốn mươi giây, cắt tiếp phần "ai".
Đọc lại câu "người nghe sẽ được gì" lần cuối và hỏi mình: một người trong phòng nghe xong câu này có biết vì sao nên chú ý không? Nếu chưa, viết lại câu đó cụ thể hơn. Đây là câu đáng được đầu tư nhiều nhất trong cả phần giới thiệu.
Khi bạn dẫn buổi: giới thiệu mình rồi mời người nghe giới thiệu
Nếu bạn là người dẫn một khoá học, một buổi làm việc nhóm hay một buổi sinh hoạt, phần tự giới thiệu của bạn còn làm thêm một việc: nó là mẫu cho người nghe làm theo. Bạn nói dài, mọi người sẽ nói dài; bạn kể tuổi và quê, mọi người sẽ kể tuổi và quê. Hãy giới thiệu đúng theo khuôn bạn muốn người nghe dùng.
Chị Liên làm như sau. Sau ba mươi giây giới thiệu bản thân, chị nói: "Giờ mỗi em giới thiệu trong hai mươi giây: tên, nhà thuốc nào, và một câu khách hỏi mà em thấy khó trả lời nhất." Câu thứ ba vừa cho chị biết học viên đang vướng ở đâu, vừa làm phần giới thiệu của hai mươi người thành một danh sách tình huống thật để dùng trong buổi học.
Nếu nhóm đông hơn ba mươi người, giới thiệu lần lượt sẽ ngốn quá nhiều thời gian. Thay vào đó, cho mọi người giới thiệu theo cặp với người ngồi cạnh trong hai phút, rồi mời ba bốn cặp chia sẻ điều thú vị nhất vừa nghe. Cách này giữ được không khí làm quen mà không làm buổi học trễ giờ. Để ý luôn giữ một câu hỏi gắn với nội dung buổi, để phần làm quen không trôi thành chuyện phiếm.
Câu hỏi thường gặp
Có nên nói tên đầy đủ khi tự giới thiệu không?
Nên nói tên bạn muốn người nghe gọi. Trong buổi đào tạo hay ngày đầu nhận việc, nói tên gọi kèm cách xưng hô mong muốn, ví dụ "các em gọi chị là chị Liên". Tên đầy đủ chỉ cần ở dịp trang trọng hoặc khi người nghe cần ghi lại.
Đã có người dẫn chương trình giới thiệu rồi thì còn tự giới thiệu không?
Không cần lặp lại. Cảm ơn người giới thiệu một câu, rồi nói ngắn vì sao bạn đứng đây và người nghe sẽ được gì. Lặp lại thông tin vừa được nghe làm người nghe thấy chậm và phí thời gian.
Giới thiệu bản thân ngày đầu đi làm có nên kể chuyện vui không?
Một chi tiết vui nhỏ giúp mọi người nhớ bạn, nhưng giữ ngắn và tránh đùa về người khác hoặc chuyện nhạy cảm. Quan trọng hơn là nói rõ việc bạn sẽ phụ trách và một điều bạn mong học từ nhóm, để mọi người biết cách làm việc với bạn.
Bị yêu cầu giới thiệu lần lượt từng người trong phòng thì nên nói bao lâu?
Nghe mấy người đầu nói bao lâu và đi theo nhịp đó, thường từ mười lăm đến ba mươi giây. Dùng bản ngắn nhất của khung: tên, vai trò, và một điều liên quan tới buổi hôm nay. Nói dài hơn hẳn người khác dễ bị coi là chiếm thời gian.
Tự giới thiệu ở buổi phỏng vấn có giống tự giới thiệu trước đám đông không?
Khung ba phần vẫn dùng được, nhưng phần "người nghe được gì" chuyển thành "bạn đóng góp được gì cho vị trí này". Phỏng vấn cho phép nói chi tiết hơn về kinh nghiệm, còn trước đám đông nên ngắn và hướng về lợi ích chung của người nghe.
Làm sao tự giới thiệu cho tự nhiên mà không đọc thuộc lòng?
Thuộc ý chứ đừng thuộc chữ. Ghi ba từ khoá cho ba phần trên một tấm thẻ nhỏ, tập nói to mỗi lần một cách diễn đạt khác. Sau vài lần, bạn sẽ có sẵn câu mở và câu nối, còn phần giữa nói tự nhiên theo người nghe trước mặt.