TruyenDat.comTruyền Đạt
Giải thích điều khó cho người không chuyên

Viết hướng dẫn ngắn dễ làm theo: mẫu một trang cho quy trình hằng ngày

Cách viết một trang hướng dẫn ai cũng làm theo được: tiêu đề nói kết quả, mỗi dòng một động tác bắt đầu bằng động từ, cảnh báo đặt trước bước, thử với người mới.

Vietnamese warehouse manager writing by hand on blank sheets of paper at a metal desk between tall storage shelves, overhead view, cool fluorescent light with orange safety vest accents

Một bản hướng dẫn ngắn dễ làm theo khi nó vừa một trang, mở bằng kết quả cần đạt, mỗi dòng chỉ một động tác bắt đầu bằng động từ, cảnh báo đặt ngay trước bước nguy hiểm, và đã được thử với một người chưa từng làm việc đó. Hướng dẫn viết ra không thay được người hướng dẫn trực tiếp, nhưng nó giữ lại quy trình khi bạn không có mặt, và đó là lúc người khác cần nó nhất.

Bài này đi qua những lỗi khiến tờ hướng dẫn bị bỏ xó, khung một trang dùng được cho mọi quy trình hằng ngày, quy tắc viết từng dòng, bảng sửa câu, cách thử với người mới và chỗ dán cho đúng. Tình huống: anh Tuấn, quản lý kho một công ty phân phối thực phẩm, cần viết hướng dẫn nhận hàng nhập kho buổi tối, khi anh đã về và chỉ còn một nhân viên ca chiều nhận hàng từ xe của nhà cung cấp.

Vì sao nhiều tờ hướng dẫn bị bỏ xó

Kho của anh Tuấn đã có một bản quy trình nhận hàng dài bốn trang, kẹp trong một bìa hồ sơ. Không ai đọc. Khi xem lại, anh thấy nó mắc gần đủ những lỗi hay gặp dưới đây.

  • Viết cho người kiểm tra, không cho người làm. Bản cũ mở bằng mục đích, phạm vi, căn cứ, trách nhiệm các bên. Người đang đứng cạnh xe hàng cần biết làm gì trước tiên, không cần những phần đó.
  • Đoạn văn dài thay cho các bước. Một đoạn tám dòng chứa năm việc khác nhau, người đọc phải tự tách ra trong lúc tay đang cầm hàng.
  • Cảnh báo đặt sau bước. "Lưu ý: kiểm tra nhiệt độ trước khi ký nhận" nằm ở cuối trang, khi người đọc đã ký xong.
  • Dùng chữ chỉ người viết hiểu. Mã nội bộ, chữ tắt, tên gọi riêng của khu vực trong kho mà người mới chưa nghe bao giờ.
  • Không nói khi nào xong. Người làm không biết đến bước nào là hết việc, và việc gì cần báo cho ai.
  • Không ai thử trước khi phát. Người viết đọc lại thấy rõ vì chính họ đã biết cách làm.

Anh Tuấn quyết định viết lại từ đầu, trên đúng một trang, và thử với Hiếu, nhân viên vừa chuyển từ bộ phận giao hàng sang, chưa từng nhận hàng nhập kho lần nào.

Khung một trang cho mọi quy trình hằng ngày

Khung này có sáu phần, xếp từ trên xuống theo thứ tự người làm cần. Cột phải là nội dung anh Tuấn điền cho quy trình nhận hàng buổi tối.

PhầnViết gìAnh Tuấn viết
Tiêu đềViệc gì và kết quả là gìNhận hàng nhập buổi tối: hàng vào đúng kệ, phiếu ký đủ, không nhận hàng lạnh bị ấm
Trước khi bắt đầuCần sẵn gì trong tayMáy đo nhiệt, bút, phiếu nhập trắng, xe đẩy, găng tay
Các bướcMỗi dòng một động tác, đánh sốChín bước, chia hai nhóm: kiểm ở xe, cất vào kho
Dừng lại nếuTình huống không được tự xử lýHàng lạnh đo trên mức cho phép, thùng móp méo chảy nước, số lượng lệch
Xong khiDấu hiệu việc đã hoàn tấtPhiếu có hai chữ ký, hàng đã lên kệ, cửa kho lạnh đóng kín
Hỏi aiNgười liên hệ khi vướngTên anh Tuấn và người trực thay, ghi theo ca

Phần "Dừng lại nếu" thường bị bỏ quên, nhưng lại là phần quan trọng nhất với người làm một mình. Nó cho người làm quyền từ chối nhận hàng mà không sợ bị trách, và bảo vệ cả công ty khỏi những quyết định vội trong lúc không có ai để hỏi.

Quy tắc viết từng dòng

Động từ đứng đầu. "Đo nhiệt độ ba thùng bất kỳ" thay vì "Nhiệt độ cần được đo ở ba thùng". Mắt người làm lướt xuống đầu dòng là thấy ngay việc phải làm.

Một dòng, một động tác. Nếu dòng có chữ "và" nối hai việc khác nhau, tách thành hai dòng. Ngoại lệ là hai việc luôn đi cùng nhau trong một động tác, như mở cửa và bật đèn.

Chỉ rõ đối tượng và chỗ. "Đẩy hàng lạnh vào kho lạnh số hai, kệ bên trái" chứ không chỉ "cất hàng". Người mới không biết kệ nào là kệ "của hàng này".

Cảnh báo đặt trước bước, không sau. "Trước khi ký phiếu: đo nhiệt độ." Người làm đọc từ trên xuống; cảnh báo nằm sau bước là cảnh báo đến muộn.

Con số thay cho chữ mơ hồ. "Kiểm ba thùng" thay cho "kiểm vài thùng"; "đóng cửa kho lạnh ngay, không để mở quá lúc đẩy xong một xe" thay cho "không để cửa mở lâu".

Viết điều kiện trước, hành động sau. "Nếu thùng móp và chảy nước: để riêng, chụp ảnh, ghi vào phiếu" chứ không viết "Để riêng, chụp ảnh, ghi vào phiếu nếu thùng móp và chảy nước". Người đọc cần biết dòng đó có áp dụng cho mình không trước khi đọc phải làm gì.

Dùng đúng chữ người làm nói hằng ngày. Nếu cả kho gọi khu đó là "kho mát" thì viết "kho mát", dù trên bản vẽ ghi tên khác. Hướng dẫn phải dùng ngôn ngữ của nơi nó được dán.

Đang viết → viết lại thành

Những dòng bên trái lấy từ bản cũ bốn trang. Cột phải là bản mới anh Tuấn dùng trên tờ một trang.

Đang viếtViết lại thành
Nhân viên tiếp nhận có trách nhiệm kiểm tra chất lượng hàng hoá theo quy định.3. Đo nhiệt độ ba thùng hàng lạnh bất kỳ.
Trường hợp hàng không đạt cần báo cáo cấp quản lý để có hướng xử lý.Dừng lại nếu một thùng đo ấm hơn mức ghi trên phiếu: không ký, gọi anh Tuấn.
Hàng hoá sau khi nhận được sắp xếp vào vị trí phù hợp.7. Đẩy hàng lạnh vào kho mát trước, hàng khô sau.
Đảm bảo khu vực kho lạnh luôn được đóng kín.8. Đóng cửa kho mát ngay sau mỗi xe đẩy.
Lưu chứng từ theo quy định.9. Kẹp phiếu đã ký vào bìa màu cam trên bàn trực.

Bản mới ngắn hơn, nhưng không phải vì bỏ thông tin. Nó bỏ những chữ nói về trách nhiệm chung chung và thay bằng động tác cụ thể. Người viết mất nhiều thời gian nghĩ hơn, để người làm mất ít thời gian đọc hơn.

Thử hướng dẫn với người mới

Anh Tuấn không phát tờ hướng dẫn ngay. Anh thử với Hiếu theo cách dưới đây, trong một buổi chiều có xe hàng thật.

  1. Đưa tờ hướng dẫn cho người chưa từng làm việc này. Nói rõ: "Em làm theo tờ này, anh đứng xem, không nhắc gì cả."
  2. Đứng yên, im lặng, và ghi lại mọi chỗ người làm dừng lại, nhìn quanh, đọc lại một dòng hai lần, hoặc hỏi.
  3. Không giải thích thêm trong lúc thử, kể cả khi người làm đang sai. Chỉ can thiệp nếu có nguy cơ hỏng hàng hoặc mất an toàn.
  4. Sau khi xong, hỏi: "Dòng nào em phải đoán? Chữ nào em không chắc nghĩa?"
  5. Sửa tờ hướng dẫn ở đúng những chỗ đó, rồi thử lại với một người mới khác nếu có.

Lần thử đầu, Hiếu dừng ở ba chỗ: không biết "phiếu nhập trắng" là loại nào, không biết đo nhiệt thùng nào trong hai chục thùng, và không biết bìa màu cam nằm ở đâu. Cả ba chỗ đều là điều hiển nhiên với anh Tuấn. Ba dòng được sửa, lần thử thứ hai Hiếu làm trọn mà không dừng.

Trình bày cho người đọc lướt

Người dùng tờ hướng dẫn hiếm khi đọc từ đầu đến cuối. Họ liếc vào giữa chừng công việc để tìm bước tiếp theo. Cách trình bày phải giúp mắt tìm được chỗ mình đang đứng trong vài giây.

  • Đánh số mọi bước, kể cả khi có nhóm. Đánh số liên tục từ một đến chín, không đánh lại từ đầu ở mỗi nhóm. Người làm nhớ "mình đang ở bước sáu" dễ hơn "bước hai của nhóm thứ hai".
  • Chừa khoảng trắng giữa các nhóm. Một dòng trống giữa nhóm kiểm ở xe và nhóm cất vào kho giúp mắt thấy ngay hai phần việc.
  • In đậm có chọn lọc. Chỉ in đậm phần dừng lại nếu và một hai chữ then chốt trong bước. Cả dòng in đậm thì không còn gì nổi bật.
  • Cỡ chữ đọc được từ một bước chân. Tờ dán ở cửa kho mát được đọc khi người làm đang đứng, tay cầm xe đẩy, không cúi sát được.
  • Phần dừng lại nếu đặt trong một khung riêng. Kẻ một khung bao quanh để nó tách khỏi các bước thường, và đặt ngay sau bước liên quan nhất.

Anh Tuấn thử đứng cách tờ giấy một bước chân, liếc qua trong ba giây rồi quay đi, xem mình nhớ được gì. Nếu chỉ nhớ được một khối chữ xám, trình bày cần sửa thêm. Bản cuối cùng của anh, nhìn từ xa, thấy rõ hai nhóm số và một khung viền đậm.

Dán ở đâu, giữ cho tờ hướng dẫn luôn đúng, và bài tập tối nay

Tờ hướng dẫn phải nằm ở chỗ người ta làm việc, ngang tầm mắt, chứ không trong bìa hồ sơ. Anh Tuấn dán một bản ở cửa kho mát, bọc nhựa trong để không ướt, và một bản trên bàn trực. Mỗi bản ghi ngày sửa gần nhất ở góc dưới. Khi quy trình thay đổi, anh thay cả hai bản trong cùng ngày và gỡ bản cũ đi, vì hai bản khác nhau cùng tồn tại còn tệ hơn không có bản nào.

Mỗi tháng một lần, anh hỏi nhân viên ca chiều có dòng nào không còn đúng, có bước nào họ đã làm khác đi vì thực tế khác. Tờ hướng dẫn không ai cập nhật sẽ dần sai, và khi người làm phát hiện một dòng sai, họ thôi tin cả tờ.

Bài tập tối nay: chọn một việc lặp lại hằng tuần mà người khác đôi khi phải làm thay bạn. Viết theo khung sáu phần, giữ trong một trang, mỗi dòng bắt đầu bằng động từ. Ngày mai, đưa cho một đồng nghiệp chưa làm việc đó bao giờ và nhờ họ đọc to, nói xem mình sẽ làm gì ở từng dòng. Mỗi chỗ họ ngập ngừng là một dòng cần sửa. Ba lần sửa thường là đủ để tờ giấy làm thay bạn những lúc bạn vắng mặt.

Câu hỏi thường gặp

Quy trình quá dài không vừa một trang thì làm thế nào?

Tách thành nhiều tờ theo từng phần việc, mỗi tờ một kết quả riêng, như kiểm hàng ở xe và cất hàng vào kho. Nếu một phần vẫn dài hơn một trang, thường là quy trình đang có bước thừa hoặc đang lẫn trường hợp riêng vào trường hợp thường.

Có nên thêm hình ảnh vào tờ hướng dẫn không?

Có, ở những bước khó mô tả bằng lời như vị trí một nút, cách xếp hàng trên kệ. Dùng ảnh chụp thật tại chỗ làm, khoanh vùng cần chú ý. Đừng thêm ảnh trang trí, vì nó chiếm chỗ của các bước.

Viết hướng dẫn rồi có còn cần hướng dẫn trực tiếp không?

Vẫn cần. Tờ hướng dẫn giúp người làm nhớ lại các bước và xử lý khi không có ai bên cạnh, còn hướng dẫn trực tiếp giúp họ làm đúng lần đầu và hiểu lý do. Hai việc bổ sung cho nhau.

Ai nên là người viết hướng dẫn: người làm giỏi nhất hay người mới?

Người làm giỏi viết bản đầu vì nắm đủ các bước và điểm then chốt. Người mới thử và góp ý vì họ thấy được chỗ thiếu. Bản tốt nhất thường là kết quả của cả hai.

Có nên viết hướng dẫn bằng chữ in hoa cho nổi bật không?

Không nên viết cả tờ bằng chữ in hoa vì khó đọc hơn chữ thường. Chỉ in đậm vài chữ ở phần dừng lại nếu và các cảnh báo. Khi mọi thứ đều nổi bật thì không có gì nổi bật nữa.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138