TruyenDat.comTruyền Đạt
Kể chuyện và nói ngẫu hứng

Phát biểu ngẫu hứng khi bị gọi bất ngờ: nói gì trong 30 giây đầu tiên

Bị mời phát biểu không báo trước trong cuộc họp, buổi lễ, bữa liên hoan: cách đứng dậy, câu đầu tiên, cách câu thêm vài giây suy nghĩ và khép lại gọn gàng.

Middle-aged Vietnamese man rising from his chair at a long banquet table to speak, other guests turning toward him, shot from the far end of the hall, golden evening light

Khi bị gọi phát biểu bất ngờ, ba mươi giây đầu chỉ cần làm ba việc: đứng dậy chậm và thở ra một hơi, nói một câu ghi nhận ngắn để có thêm vài giây suy nghĩ, rồi chọn đúng một ý để nói. Không cần hay, chỉ cần một ý rõ, một ví dụ hoặc lý do, và một câu kết gọn. Phần lớn lời phát biểu ngẫu hứng chỉ nên dài từ một đến hai phút.

Cái khó của nói ngẫu hứng không nằm ở thiếu ý mà ở hoảng: đầu trống rỗng trong mấy giây đầu rồi nói vội cho qua, hoặc nói lan man vì không biết dừng ở đâu. Phần dưới hướng dẫn đúng trình tự từ lúc nghe tên mình tới lúc ngồi xuống, các câu mở mẫu cho từng bối cảnh, cách khép lại, lúc nào nên từ chối và từ chối thế nào cho lịch sự. Ví dụ xuyên suốt là anh Thành, kế toán trưởng, bị giám đốc gọi tên phát biểu cảm nghĩ trong buổi tiệc mừng một đồng nghiệp nghỉ hưu.

Từ lúc nghe tên mình tới câu đầu tiên

Mấy giây này quyết định phần còn lại. Đây là trình tự anh Thành dùng, và bạn luyện được chỉ trong vài lần.

  1. Khi nghe tên, gật đầu và mỉm cười trước khi đứng. Một cái gật cho người gọi biết bạn nhận lời, và cho bạn thêm một giây.
  2. Đứng dậy chậm, đặt cả hai chân vững. Nếu đang cầm ly hay đũa, đặt xuống bàn. Hai tay rảnh giúp bạn đứng tự nhiên hơn.
  3. Thở ra một hơi dài qua miệng, nhẹ đến mức không ai nghe. Thở ra trước khi nói giúp giọng câu đầu không bị run.
  4. Nhìn về phía người gọi bạn hoặc người được nhắc tới trong dịp này, không nhìn xuống bàn.
  5. Nói câu ghi nhận: "Cảm ơn anh đã cho em nói vài lời." Câu này quen thuộc, nói được ngay cả khi đầu còn trống, và trong lúc nói nó, não bạn đang chọn ý.
  6. Nói câu ý chính, ngắn, bắt đầu bằng điều bạn thật sự nghĩ hoặc nhớ.

Toàn bộ trình tự chỉ mất chừng năm đến bảy giây, nhưng với người đứng nói, đó là khoảng thời gian đủ để lấy lại bình tĩnh. Với người ngồi nghe, nó trông như một người điềm đạm đang chuẩn bị nói, không phải người đang lúng túng.

Chọn một ý trong vài giây: hỏi mình đúng một câu

Khi bị gọi bất ngờ, đừng cố nghĩ ra cả bài. Chỉ hỏi mình một câu: "Nếu chỉ được nói một điều, mình muốn mọi người nghe điều gì?". Với buổi tiệc nghỉ hưu, câu trả lời có thể là một kỷ niệm. Với cuộc họp, là ý kiến của bạn về đề xuất đang bàn. Với buổi lễ khai trương, là một lời chúc cụ thể.

Ý đầu tiên bật ra thường là ý đủ dùng. Người nói ngẫu hứng hay hỏng vì gạt ý đầu tiên đi để tìm ý hay hơn, trong khi đồng hồ vẫn chạy. Anh Thành nghĩ ngay tới lần chị đồng nghiệp sắp nghỉ hưu ở lại tới chín giờ tối dạy anh cách đối chiếu sổ phụ ngân hàng, hồi anh mới vào công ty. Anh định tìm chuyện khác "trang trọng hơn", rồi nhận ra đó chính là chuyện đáng kể nhất.

Sau khi có ý, gắn thêm đúng một thứ đỡ cho nó: một ví dụ, một lý do, hoặc một kỷ niệm. Một ý cộng một thứ đỡ là đủ cho phát biểu một phút. Có thêm thời gian thì thêm thứ đỡ thứ hai, không thêm ý thứ hai.

Câu mở mẫu cho từng bối cảnh bị gọi bất ngờ

Mỗi bối cảnh có một kiểu câu mở hợp. Thuộc trước vài câu này, bạn không bao giờ phải bắt đầu bằng "ờ".

Bối cảnhCâu mở mẫuÝ nên nói tiếp
Tiệc chia tay, nghỉ hưu"Cảm ơn anh đã cho em nói vài lời. Em nhớ nhất một buổi tối..."Một kỷ niệm cụ thể với người được tiễn
Cuộc họp, được hỏi ý kiến"Em có một ý ngắn về phần chi phí."Một điểm đồng ý hoặc một băn khoăn, kèm lý do
Lễ khai trương, kỷ niệm"Thay mặt nhóm, em xin gửi một lời chúc..."Lời chúc gắn với điều cụ thể của nơi đó
Đám cưới, khi không phải người được mời phát biểu chính"Em chỉ xin nói một câu thôi, vì cô dâu là đồng nghiệp ngồi cạnh em ba năm."Một điều tốt cụ thể về người đó
Lớp học, buổi đào tạo, được hỏi cảm nhận"Điều em mang về từ buổi hôm nay là..."Một điều học được và việc sẽ làm
Họp phụ huynh, họp tổ dân phố"Em xin góp một ý từ phía gia đình em."Một trải nghiệm cụ thể, một đề nghị nhỏ

Để ý các câu mở đều nói luôn mình sẽ nói gì và nói ngắn. Câu "em chỉ xin nói một câu" vừa lịch sự vừa tạo kỳ vọng thấp, khiến người nghe dễ chịu khi bạn nói đúng ngắn như đã hứa.

Câu thêm thời gian suy nghĩ mà không lộ là đang câu giờ

Nhắc lại câu hỏi hoặc chủ đề. "Anh hỏi em nghĩ gì về kế hoạch mở chi nhánh mới." Nói lại câu hỏi cho bạn hai ba giây và cho người nghe biết bạn đã hiểu đúng.

Ghi nhận người khác. "Như chị Lan vừa nói, phần nhân sự đã rõ, em xin nói thêm về phần..." Câu này vừa lịch sự vừa giúp bạn đặt ý của mình vào mạch chung.

Nói cái khung trước. "Em có hai ý ngắn." Nói xong câu này, bạn mới cần nghĩ ý thứ nhất. Chỉ nói "hai ý" khi chắc chắn có hai; không chắc thì nói "một ý".

Dừng hẳn một nhịp. Khoảng lặng một hai giây sau câu ghi nhận không có gì sai. Người nghe thấy bạn đang cân nhắc, không thấy bạn lúng túng, nếu bạn đứng yên và nhìn họ.

Tránh hai kiểu câu giờ lộ liễu. Lặp "à, ờ, thì, là" liên tục, và câu "em chưa chuẩn bị gì cả nên nói không hay đâu ạ". Câu thứ hai làm người nghe hạ kỳ vọng xuống đáy và chú ý tới sự lúng túng thay vì nội dung.

Khép lại gọn: ba cách kết không bao giờ hỏng

Người nói ngẫu hứng thường biết bắt đầu nhưng không biết dừng. Họ nói xong ý chính, thấy chưa đủ, nói thêm, rồi lặp lại, rồi kết bằng "vậy thôi ạ". Cách tránh là chọn sẵn kiểu kết trước khi mở miệng. Có ba kiểu kết dùng được ở gần như mọi bối cảnh.

Kết bằng lời chúc hoặc lời cảm ơn cụ thể: "Chúc chị những năm tới có nhiều buổi sáng thảnh thơi, không phải đối chiếu sổ nào nữa." Kết bằng câu nhắc lại ý chính: "Nên em ủng hộ mở chi nhánh, với điều kiện có người phụ trách kho riêng." Kết bằng một lời mời hành động nhẹ: "Mời cả nhà cùng nâng ly chúc mừng chị." Nói xong câu kết, dừng lại, gật đầu nhẹ, rồi ngồi xuống.

Anh Thành kết bằng câu: "Em học nghề từ chị buổi tối hôm đó, và đến giờ mỗi lần đối chiếu sổ vẫn nghe giọng chị nhắc. Chúc chị nghỉ ngơi thật khoẻ." Lời phát biểu dài đúng một phút mười giây. Sau buổi tiệc, chị đồng nghiệp sắp nghỉ hưu tìm anh để nói rằng chị không nghĩ anh còn nhớ chuyện ấy.

Khi nào nên từ chối và từ chối thế nào

Không phải lúc nào nhận lời cũng là lựa chọn tốt. Có vài tình huống nên khéo léo nhường lời.

  • Khi bạn không biết gì về chủ đề hoặc người được nhắc tới. Câu mẫu: "Em mới về nhóm nên xin để anh Tuấn nói, anh ấy làm cùng chị lâu nhất."
  • Khi bạn đang quá xúc động, ví dụ ở đám tang hoặc buổi chia tay người rất thân. Câu mẫu: "Em xin phép nói sau ạ, giờ em sợ nghẹn mất."
  • Khi được hỏi ý kiến về việc nhạy cảm mà bạn chưa đủ thông tin. Câu mẫu: "Em cần xem lại số liệu trước khi có ý kiến, em xin gửi anh chị sau buổi họp."
  • Khi đã có quá nhiều người phát biểu và buổi lễ đang kéo dài. Câu mẫu: "Các anh chị đã nói đủ ý của em rồi, em chỉ xin nâng ly chúc mừng."

Từ chối kèm một lý do ngắn và một hướng thay thế thì không ai thấy phật lòng. Điều nên tránh là từ chối bằng cách lắc đầu mãi trong khi mọi người vỗ tay mời, vì lúc đó việc từ chối thành tâm điểm còn hơn cả việc phát biểu.

Cuộc họp và buổi tiệc: hai kiểu ngẫu hứng khác nhau

Cùng là bị gọi bất ngờ, nhưng người nghe ở hai nơi chờ đợi hai thứ khác hẳn. Nhầm kiểu là nói lạc giọng.

Trong cuộc họpỞ buổi tiệc, buổi lễ
Người nghe muốnMột ý kiến rõ, có lý doMột cảm xúc thật, một kỷ niệm
Câu đầuĐi thẳng vào ý: "Em đồng ý, với một điều kiện."Ghi nhận dịp và người: "Cảm ơn anh đã cho em nói vài lời."
Thứ đỡ cho ýSố liệu, ví dụ từ công việcMột chuyện nhỏ có chi tiết
GiọngBình tĩnh, chắc, tốc độ vừaẤm, chậm hơn, được cười
Độ dàiDưới một phútMột đến hai phút
Cách kếtNhắc lại ý hoặc đề xuất bước tiếpLời chúc, lời cảm ơn, mời nâng ly

Lỗi hay gặp là mang giọng tiệc vào cuộc họp, kể chuyện dài trong khi người ta chỉ cần một ý, hoặc mang giọng họp vào buổi tiệc, nói về số liệu và kế hoạch khi mọi người đang chờ một lời chúc. Trước khi nói câu đầu, hỏi mình một câu: người trong phòng đang chờ ý kiến hay chờ cảm xúc? Câu trả lời quyết định giọng và độ dài của cả lời phát biểu.

Bài tập tối nay: tự gọi mình phát biểu

Bạn không cần chờ bị gọi thật mới luyện được. Mười phút tối nay là đủ cho một vòng.

  • Viết năm dịp bạn có thể bị gọi trong tháng tới: họp giao ban, tiệc sinh nhật đồng nghiệp, họp phụ huynh, đám cưới người quen, buổi tổng kết.
  • Gấp năm mảnh giấy, bốc một mảnh, đếm ba giây rồi đứng dậy làm đúng trình tự sáu bước ở trên.
  • Nói một lời phát biểu một phút, bấm giờ, ghi âm bằng điện thoại.
  • Nghe lại và tự hỏi ba câu: câu đầu có phải câu ghi nhận hoặc ý chính không, có đúng một ý không, có câu kết rõ không.

Làm lại với một mảnh giấy khác. Sau ba bốn buổi tối, trình tự đứng dậy, thở ra, ghi nhận, nói ý, kết sẽ thành phản xạ, và lần bị gọi thật tiếp theo bạn sẽ thấy mình đứng dậy bình thản hơn hẳn.

Câu hỏi thường gặp

Đầu óc trống rỗng hoàn toàn khi bị gọi thì làm sao?

Nói câu ghi nhận quen thuộc như "cảm ơn anh đã cho em nói vài lời", rồi nhìn người được nhắc tới và nói điều đầu tiên bạn thấy hoặc nhớ về họ. Một câu cụ thể đơn giản luôn tốt hơn cố tìm câu hay mà im lặng quá lâu.

Phát biểu ngẫu hứng nên dài bao lâu?

Thường từ một đến hai phút là vừa. Người gọi bạn bất ngờ không chờ một bài dài, và người nghe cũng thấy dễ chịu khi bạn nói ngắn gọn. Nếu thấy mình đã qua hai phút, chuyển ngay sang câu kết đã chọn sẵn.

Có nên nói "em chưa chuẩn bị gì" ở đầu không?

Không nên. Ai cũng biết bạn bị gọi bất ngờ, nên câu đó không cần thiết, lại làm người nghe chú ý vào sự lúng túng. Thay bằng một câu ghi nhận hoặc nói luôn vào ý, người nghe sẽ đánh giá bạn theo nội dung.

Đang nói thì quên mất mình định nói gì, phải làm sao?

Dừng lại một nhịp, nhắc lại câu vừa nói, thường mạch sẽ quay về. Nếu vẫn không nhớ, chuyển thẳng sang câu kết bằng lời chúc hoặc cảm ơn. Một lời phát biểu ngắn mà kết gọn vẫn để lại ấn tượng tốt hơn bài dài mà đứt đoạn.

Làm sao để lần sau không bị bất ngờ nữa?

Trước các dịp như tiệc chia tay, lễ kỷ niệm, họp tổng kết, dành năm phút nghĩ sẵn một ý và một kỷ niệm phòng khi được gọi. Phần lớn lời phát biểu "ngẫu hứng" nghe trôi chảy là nhờ người nói đã đoán trước mình có thể bị mời.

Bị gọi phát biểu bằng tiếng Anh trong buổi gặp đối tác thì có khác gì không?

Nguyên tắc giữ nguyên: một câu ghi nhận, một ý, một ví dụ, một câu kết. Câu càng ngắn càng dễ nói đúng. Nên thuộc sẵn vài câu mở và câu kết bằng tiếng Anh cho các dịp hay gặp để không phải dịch trong đầu lúc đang hồi hộp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138