TruyenDat.comTruyền Đạt
Hỏi đáp và tương tác

Bị hỏi câu không biết khi thuyết trình: 6 cách đáp thật mà vẫn giữ được lòng tin

Khi bị hỏi điều mình không biết lúc thuyết trình: phân biệt ba kiểu không biết, sáu cách đáp kèm câu mẫu và cách hẹn trả lời sau để người hỏi tin là sẽ có.

A Vietnamese engineer pauses mid-answer before a small group of building managers in a plain lobby meeting area, side angle from behind the audience, cool daylight and soft shadows

Khi bị hỏi điều mình không biết, câu trả lời giữ được lòng tin là nói rõ mình chưa biết phần nào, đưa ra phần mình chắc chắn, rồi hẹn một thời điểm cụ thể để trả lời nốt. Đoán bừa cho xong là cách nhanh nhất để người nghe nghi ngờ mọi con số bạn đã nói trước đó.

Anh Tuấn là kỹ sư của một công ty lắp điều hòa trung tâm, đang trình bày phương án thay hệ thống cho ban quản lý một tòa văn phòng. Đến phần hỏi đáp, trưởng ban hỏi: “Chi phí bảo trì năm thứ sáu trở đi là bao nhiêu?” Anh Tuấn không có con số đó, vì hợp đồng bảo trì mẫu của công ty chỉ tính năm năm. Các phần dưới đây là những gì anh có thể làm trong vài giây ấy, và những gì nên tránh.

Ba kiểu “không biết” và cách xử lý khác nhau

Trước khi đáp, bạn cần biết mình đang không biết theo kiểu nào. Ba kiểu này cần ba cách trả lời khác nhau, nhầm kiểu là trả lời lệch.

Kiểu không biếtVí dụ trong tình huống của anh TuấnCách xử lý
Không biết nhưng tra đượcChi phí bảo trì năm thứ sáu, phòng kỹ thuật tính được trong một ngàyNhận là chưa có, nói phần đã có, hẹn ngày gửi
Không ai biết chắcGiá linh kiện năm năm nữa sẽ tăng bao nhiêuNói rõ là không ai đoán chắc, đưa cách mình ước tính và giả định đi kèm
Ngoài phạm vi của mìnhNgân sách năm sau của tòa nhà có đủ khôngNói đó là việc của người khác, chỉ đúng người có thể trả lời
Biết nhưng không được nóiGiá bán cho khách hàng khácNói thẳng là không chia sẻ được và vì sao, không vòng vo

Kiểu thứ tư không hẳn là không biết, nhưng người nói hay xử lý nó giống như không biết, tức là ấp úng. Cách đúng là nói rõ ranh giới: “Giá của khách hàng khác bên em không chia sẻ được, cũng như giá bên anh sẽ không được đưa cho ai. Khoảng giá chung của loại hệ thống này thì em nói được.” Người hỏi thường chấp nhận ngay vì họ được bảo vệ bởi chính quy tắc đó.

Những phản xạ làm mất lòng tin nhanh nhất

Phần lớn người nói không định nói dối. Họ chỉ phản xạ theo cách che khoảng trống, và người nghe nhận ra ngay. Đây là những phản xạ hay gặp nhất khi bị hỏi bất ngờ.

  • Đoán một con số cho xong. “Chắc khoảng năm mươi triệu một năm.” Người nghe ghi lại con số đó, và khi số thật là bảy mươi, họ quay lại nghi ngờ cả những con số đúng.
  • Nói vòng thật dài. Trả lời bằng ba phút giải thích về quy trình bảo trì mà không có con số nào. Người hỏi đợi đến cuối mới biết là bạn không biết, và thấy mình mất thời gian.
  • Đẩy sang người khác một cách mơ hồ. “Cái này bên kỹ thuật lo.” Không nói ai, bao giờ, người hỏi hiểu là câu hỏi bị bỏ qua.
  • Xin lỗi rối rít. “Dạ em xin lỗi, em không chuẩn bị phần này, em thật sự xin lỗi.” Một lần nói “em chưa có số này” là đủ. Xin lỗi nhiều làm người nghe chú ý vào sự lúng túng hơn là vào nội dung.
  • Giả vờ không nghe rõ để kéo dài thời gian. Hỏi lại một lần để hiểu đúng câu hỏi là tốt. Hỏi lại hai lần cùng một câu thì ai cũng hiểu là bạn đang câu giờ.

Điểm chung của năm phản xạ này là chúng cố giấu việc không biết. Người nghe tha thứ cho việc không biết dễ hơn nhiều so với việc giấu. Một kỹ sư nói “em chưa có số này” vẫn là một kỹ sư đáng tin; một kỹ sư đưa số sai thì không.

Sáu cách đáp kèm câu mẫu

Nhận thẳng, nói phần đã có, hẹn ngày. “Phần năm thứ sáu em chưa có, vì hợp đồng mẫu bên em tính năm năm. Năm năm đầu là khoảng như trên slide. Chiều thứ Năm em gửi anh bảng tính năm thứ sáu đến thứ mười.” Đây là cách dùng nhiều nhất.

Đưa cách tính thay cho con số. “Em chưa có số chính xác, nhưng bên em thường tính bảo trì sau năm năm tăng theo số giờ chạy máy. Nếu tòa nhà chạy mười hai tiếng mỗi ngày như hiện nay thì em sẽ tính trên mức đó.” Người hỏi thấy bạn hiểu cơ chế, dù chưa có kết quả.

Hỏi lại để thu hẹp câu hỏi. “Anh hỏi chi phí bảo trì định kỳ hay tính cả thay linh kiện lớn ạ?” Nhiều câu hỏi khó vì quá rộng. Thu hẹp lại có khi biến nó thành câu bạn trả lời được.

Mời người trong phòng biết rõ hơn. Nếu đồng nghiệp phụ trách bảo trì đi cùng: “Phần này anh Long theo dõi trực tiếp, anh Long nói giúp em.” Chỉ làm khi người đó có mặt và đã được báo trước là có thể bị mời.

Chỉ đúng người có thể trả lời. Với câu ngoài phạm vi: “Ngân sách của tòa nhà thì anh chị nắm rõ hơn em. Phần em giúp được là chia chi phí theo từng năm để anh chị dễ đưa vào kế hoạch.”

Nói rõ giới hạn của điều không ai biết. “Giá linh kiện năm năm nữa thì không ai nói chắc được. Em đề xuất hợp đồng có điều khoản điều chỉnh giá theo năm, có trần, để hai bên cùng biết trước mức tối đa.”

Hẹn trả lời sau sao cho người hỏi tin là sẽ có

Câu “em xin trả lời sau” chỉ đáng tin khi nó có đủ bốn thứ: ai gửi, gửi gì, gửi cho ai, bao giờ. Thiếu một thứ là người nghe hiểu thành lời khất.

  1. Nhắc lại câu hỏi bằng lời của mình để người hỏi xác nhận: “Em ghi lại là anh cần chi phí bảo trì năm thứ sáu đến thứ mười, gồm cả thay linh kiện lớn, đúng không ạ?”
  2. Ghi lại ngay trước mặt người hỏi, vào sổ hoặc giấy. Hành động ghi cho người hỏi thấy câu hỏi đã được nhận.
  3. Nói hạn gửi bằng một ngày cụ thể, không nói “sớm” hay “trong tuần”. Chọn hạn mà bạn chắc làm kịp, cộng thêm một ngày dự phòng.
  4. Hỏi gửi cho ai và gửi qua đâu: “Em gửi anh qua thư, đồng gửi chị thư ký ban quản lý được không ạ?”
  5. Gửi đúng hạn, mở đầu thư bằng chính câu hỏi đã ghi, trả lời trước rồi mới giải thích. Nếu trễ, báo trễ trước hạn chứ không im lặng.

Một câu hẹn được giữ đúng hạn đôi khi làm người nghe tin bạn hơn cả một câu trả lời trôi chảy tại chỗ. Anh Tuấn gửi bảng tính sáng thứ Năm, sớm hơn hẹn nửa ngày. Trưởng ban quản lý về sau nhắc lại chi tiết đó khi ban họp chọn nhà thầu.

Khi câu hỏi đụng tới con số: trả lời bằng khoảng và giả định

Câu hỏi về số là nơi người ta đoán bừa nhiều nhất, vì im lặng trước một câu hỏi về tiền trông rất tệ. Có một cách ở giữa đoán bừa và im lặng: đưa ra một khoảng, nói rõ nó dựa trên giả định gì, và hứa con số chính xác sau.

Ví dụ cách anh Tuấn có thể tính ngay tại chỗ: năm thứ năm chi phí bảo trì là khoảng tám mươi triệu. Bên anh thường thấy sau năm năm chi phí tăng thêm từ một phần mười đến một phần năm mỗi năm vì phải thay linh kiện hao mòn. Vậy năm thứ sáu rơi vào khoảng tám mươi tám đến chín mươi sáu triệu. Anh nói: “Theo kinh nghiệm bên em, năm thứ sáu sẽ trong khoảng gần chín mươi đến gần một trăm triệu. Con số chính xác em gửi thứ Năm.”

Ba điều làm cách này đáng tin: khoảng đủ hẹp để có ích, giả định được nói ra để người nghe tự kiểm, và có lời hứa con số chính xác. Nếu bạn không có cả cơ sở để tính khoảng, thì đừng đưa khoảng. Một khoảng rộng từ năm mươi đến hai trăm triệu không giúp ai, chỉ cho thấy bạn đang đoán.

Đang nói thế này, nói lại thành thế kia

Những câu bên trái rất hay gặp khi người nói bị bất ngờ. Câu bên phải nói cùng một ý nhưng giữ được lòng tin. Đọc to cột phải vài lần để nó thành phản xạ.

Đang nóiNói lại thành
“Chắc khoảng năm mươi triệu ạ.”“Em chưa có số này. Em gửi anh trước chiều thứ Năm.”
“Cái này bên kỹ thuật lo ạ.”“Phần này anh Long bên kỹ thuật phụ trách, em hỏi anh Long và gửi anh trong ngày mai.”
“Dạ em xin lỗi, em thật sự không chuẩn bị phần này.”“Phần này em chưa có, em ghi lại để bổ sung.”
“Câu này hơi khó trả lời ạ.”“Câu này có hai phần, phần đầu em trả lời được ngay, phần sau em cần kiểm lại.”
“Em nghĩ là không sao đâu ạ.”“Em chưa kiểm điểm này. Em kiểm và báo lại anh, nếu có ảnh hưởng em nói rõ ảnh hưởng tới đâu.”
“Cái đó thì không ai biết được ạ.”“Không ai đoán chắc được giá năm năm tới, nên em đề xuất điều khoản có trần giá để hai bên biết mức tối đa.”

Để ý cột phải luôn có một trong hai thứ: một hạn cụ thể hoặc một phần thông tin chắc chắn. Câu trả lời không có cả hai thứ đó là câu trả lời rỗng, dù nghe lịch sự đến đâu.

Luyện phản xạ “không biết” trong mười lăm phút

Phản xạ trả lời thật không tự có lúc bị dồn. Nó phải được tập khi bình tĩnh. Bài tập này làm được ngay tối nay, một mình hoặc với một người.

  1. Lấy bài trình bày sắp tới, viết năm câu hỏi mà bạn biết chắc mình chưa có câu trả lời đầy đủ. Đừng né, chọn đúng chỗ yếu.
  2. Với mỗi câu, xác định nó thuộc kiểu nào trong ba kiểu không biết ở trên, viết kiểu đó bên cạnh.
  3. Viết câu đáp theo đúng cách xử lý của kiểu đó: phần đã có, hạn gửi, hoặc người có thể trả lời. Mỗi câu không quá hai dòng.
  4. Nhờ ai đó đọc to từng câu hỏi bất ngờ, hoặc tự ghi âm câu hỏi rồi phát ngẫu nhiên. Trả lời thành tiếng, không nhìn giấy.
  5. Nghe lại phần ghi âm, gạch mọi chữ “chắc”, “hình như”, “em nghĩ là” đứng trước một con số. Tập lại câu đó cho tới khi không còn chữ nào.

Sau vài lần, câu “em chưa có số này, em gửi anh trước thứ Năm” sẽ bật ra nhanh như một câu chào. Lúc đó việc không biết không còn làm bạn hoảng nữa.

Câu hỏi thường gặp

Nói không biết khi thuyết trình có làm mất uy tín không?

Nói không biết một cách gọn, kèm phần mình đã có và hạn trả lời, thường không làm mất uy tín. Thứ làm mất uy tín là đoán bừa một con số rồi bị phát hiện sai, vì người nghe sẽ nghi ngờ cả những gì bạn đã nói đúng trước đó.

Một buổi trình bày bị hỏi nhiều câu không biết thì sao?

Nếu từ ba câu trở lên bạn đều phải hẹn trả lời sau, nên nói thẳng với người nghe là bạn sẽ gửi một bản tổng hợp các câu còn mở trong một ngày cụ thể. Sau buổi đó, xem lại khâu chuẩn bị vì có thể bạn đã đoán sai người nghe quan tâm điều gì.

Có nên nói em sẽ kiểm tra lại khi thật ra mình biết nhưng không chắc?

Nên, nếu sai sẽ gây hậu quả. Bạn nói phần mình nhớ và nói rõ mức chắc chắn, ví dụ theo em nhớ là khoảng như vậy, em kiểm lại và xác nhận với anh trong chiều nay. Người nghe phân biệt được đâu là số chắc và đâu là số cần kiểm.

Người hỏi cứ ép phải đưa con số ngay thì làm thế nào?

Bạn đưa một khoảng có giả định nếu có cơ sở để tính, và nhắc lại hạn gửi số chính xác. Nếu không có cơ sở, giữ câu trả lời cũ một cách bình tĩnh và giải thích ngắn rằng một con số đoán sẽ làm anh chị quyết định sai, em không muốn đưa số như vậy.

Hẹn trả lời sau rồi quên thì có sao không?

Có, và ảnh hưởng nặng hơn việc không biết lúc đầu. Người hỏi thường nhớ lời hẹn lâu hơn bạn nghĩ. Ghi lời hẹn ngay trong buổi nói, đặt lời nhắc trên điện thoại trước hạn một ngày, và nếu trễ thì báo trước hạn kèm lý do cụ thể.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138