Làm MC lần đầu cho sự kiện công ty, việc quan trọng nhất không phải nói hay mà là giữ chương trình chạy đúng thứ tự và đúng giờ: có kịch bản dẫn ghi rõ giờ, mục, lời dẫn và ai chuẩn bị; viết sẵn câu nối cho từng lần chuyển; và chuẩn bị sẵn cách gỡ khi tiết mục chưa sẵn sàng hoặc chương trình lố giờ. Khán giả nhớ một MC giỏi vì buổi tối trôi chảy, chứ hiếm khi vì một câu đùa.
Ví dụ xuyên suốt: Quỳnh, nhân viên hành chính, được giao dẫn tiệc tất niên của công ty khoảng một trăm hai mươi người, từ sáu giờ đến chín giờ tối, gồm phát biểu của giám đốc, trao thưởng, năm tiết mục văn nghệ, bốc thăm may mắn. Quỳnh chưa từng cầm micro trước đông người. Còn mười ngày.
MC làm gì và không làm gì
MC là người giữ nhịp, không phải ngôi sao của buổi tối. Việc của Quỳnh gồm bốn thứ: mở màn và chào khách, giới thiệu đúng người đúng lúc, nối các phần với nhau bằng câu ngắn, và giữ giờ. Ngoài ra MC còn là người đầu tiên thấy sự cố và là người nói với khán giả trong lúc đội kỹ thuật sửa.
MC không làm: không nói lâu hơn người được giới thiệu, không bình luận dài sau mỗi tiết mục, không kể chuyện riêng của mình, không đùa về ngoại hình, tuổi tác hay đời tư đồng nghiệp. Một câu đùa trúng ý có thể làm phòng cười, nhưng một câu đùa lệch có thể khiến một người ngượng suốt cả năm sau.
Hiểu như vậy giúp Quỳnh bớt áp lực: chị không cần trở thành người dẫn chương trình truyền hình. Chị chỉ cần là người chuẩn bị kỹ nhất trong phòng. Hầu hết lời dẫn có thể viết sẵn; phần ứng biến chỉ chiếm một phần nhỏ, và phần đó cũng có thể chuẩn bị bằng những câu dự phòng. Ngay buổi đầu nhận việc, chị hỏi trưởng ban tổ chức một câu: "Nếu tối đó chỉ được làm tốt một việc, anh chị muốn MC làm tốt việc gì?". Câu trả lời là: chương trình kết thúc trước chín giờ để mọi người về an toàn.
Kịch bản dẫn: bảng bốn cột
Đây là trang đầu kịch bản Quỳnh làm, in thành hai bản: một cho mình, một cho người phụ trách âm thanh. Mỗi dòng là một lần MC cầm micro.
| Giờ | Mục | Lời dẫn (ý chính) | Ai chuẩn bị gì |
|---|---|---|---|
| 18:00 | Đón khách | Nhạc nền, MC chưa lên | Lễ tân: nhắc khách ngồi theo phòng ban |
| 18:25 | Nhắc chỗ ngồi | "Năm phút nữa chương trình bắt đầu, mời mọi người về bàn." | Âm thanh: giảm nhạc |
| 18:30 | Mở màn | Chào, giới thiệu chương trình trong ba câu | Kỹ thuật: đèn sân khấu |
| 18:35 | Giám đốc phát biểu | Giới thiệu giám đốc, nói lý do mời | Thư ký: nhắc giám đốc đứng sẵn cạnh sân khấu |
| 18:45 | Nâng ly khai tiệc | Mời mọi người đứng, nhường giám đốc mời | Phục vụ: rót sẵn |
| 19:15 | Trao thưởng | Đọc tên từng người theo danh sách in sẵn | Nhân sự: xếp quà theo thứ tự |
| 19:45 | Văn nghệ | Câu nối ngắn trước mỗi tiết mục | Từng đội: đứng sẵn hậu trường trước một tiết mục |
| 20:30 | Bốc thăm | Mời khách quan trọng bốc | Hành chính: thùng phiếu, quà |
| 20:55 | Kết | Cảm ơn, chúc năm mới, nhắc về an toàn | Âm thanh: nhạc kết |
Cột cuối là cột cứu Quỳnh nhiều nhất. Khi mỗi phần đã có người phụ trách, MC không phải chạy xuống hậu trường tìm quà hay gọi đội văn nghệ.
Câu mẫu cho những lần cầm micro
Viết sẵn những câu này lên thẻ, mỗi thẻ một lần cầm micro. Câu ngắn, rõ tên, không tính từ thừa.
- Mở màn: "Xin chào cả nhà. Em là Quỳnh, phòng hành chính, tối nay được giao đưa mọi người đi hết ba tiếng của tiệc tất niên. Chương trình có ba phần: lời của anh giám đốc, trao thưởng năm nay, và văn nghệ cùng bốc thăm may mắn. Em xin bắt đầu."
- Giới thiệu người phát biểu: "Một năm qua, người ký nhiều email nhất lúc nửa đêm của công ty mình, xin mời anh Hùng, giám đốc, lên nói đôi lời." Một chi tiết nhẹ, đúng sự thật, rồi mời ngay.
- Cảm ơn sau phát biểu: "Cảm ơn anh Hùng." Chỉ vậy. Không tóm tắt lại bài phát biểu.
- Chuyển tiết mục: "Tiếp theo là phòng kế toán, những người tháng nào cũng làm việc với con số đến khuya, tối nay sẽ hát một bài. Xin mời."
- Kết: "Cảm ơn cả nhà đã ở lại tới giờ này. Ai uống rượu xin đừng tự lái xe, lễ tân đã chuẩn bị số xe đưa về. Hẹn gặp mọi người năm sau."
Quy tắc của Quỳnh: mỗi câu nối không quá hai mươi giây. Nếu cần nói dài hơn, có nghĩa là đang lấn thời gian của người khác.
Giới thiệu khách và đọc tên cho đúng
Đọc sai tên, sai chức danh hay sai thứ tự khách là lỗi MC lần đầu hay mắc nhất và cũng là lỗi người nghe nhớ lâu nhất.
- Xin danh sách khách mời và người được trao thưởng từ hai ngày trước, có ghi rõ họ tên đầy đủ, chức danh, phòng ban.
- Hỏi lại những tên dễ đọc nhầm, tên có dấu lạ, tên trùng nhau ở hai phòng. Ghi phiên âm nhỏ bên cạnh nếu cần.
- Hỏi thư ký giám đốc thứ tự giới thiệu khách: thường từ người có vai trò cao nhất hoặc người được mời đặc biệt, nhưng mỗi công ty có cách riêng.
- Tập đọc to cả danh sách hai lần. Đọc thành tiếng mới phát hiện chỗ vấp.
- Trước giờ khai mạc, đi một vòng xem khách nào thực sự có mặt. Giới thiệu người vắng mặt là lúng túng cho cả MC và người dự.
Với phần trao thưởng, Quỳnh nhờ phòng nhân sự xếp quà và giấy khen đúng thứ tự trên danh sách, rồi đánh số từng phần quà. Khi đọc tên số bảy, người trao chỉ việc lấy phần quà số bảy. Cách này tránh được cảnh trao nhầm giấy khen của người này cho người kia trước cả công ty, một lỗi rất khó sửa ngay trên sân khấu.
Lịch mười ngày cho MC lần đầu
Mười ngày đủ cho người chưa từng cầm micro nếu mỗi ngày làm một việc rõ ràng. Quỳnh dán lịch này cạnh bàn làm việc.
| Ngày | Việc | Xong khi |
|---|---|---|
| 1–2 | Lấy chương trình chính thức, danh sách người phát biểu, khách mời, người được thưởng | Có bảng bốn cột bản nháp |
| 3 | Gặp người phụ trách âm thanh, ánh sáng, đội văn nghệ | Mỗi dòng kịch bản có tên người phụ trách |
| 4–5 | Viết thẻ câu dẫn cho từng lần cầm micro | Mỗi thẻ đọc to dưới hai mươi giây |
| 6 | Đọc to danh sách tên, hỏi lại tên khó | Đọc hết danh sách không vấp |
| 7 | Viết phương án lố giờ và sự cố | Đánh dấu được phần có thể bỏ, phần có thể gộp |
| 8 | Tập cả kịch bản trước hai đồng nghiệp | Nhận ít nhất ba góp ý cụ thể |
| 9 | Tổng duyệt tại nơi tổ chức | Đi hết các lần cầm micro với âm thanh thật |
| 10 | Nghỉ, xem lại thẻ một lần, ngủ đủ | Đến sớm một tiếng trước giờ khai mạc |
Ngày thứ tám là ngày Quỳnh ngại nhất, vì phải nói trước người quen. Nhưng chính hai đồng nghiệp đã phát hiện câu mở màn của chị dài gần một phút và chị gọi nhầm tên trưởng phòng kỹ thuật.
Sự cố hay gặp và câu gỡ
Sự cố ở sự kiện nội bộ gần như chắc chắn xảy ra. Điều làm MC khác người cầm micro thường là có sẵn câu nói cho lúc đó.
| Sự cố | Làm gì | Câu nói gợi ý |
|---|---|---|
| Đội văn nghệ chưa sẵn sàng | Đổi thứ tự với tiết mục sau, báo âm thanh bằng ký hiệu đã hẹn | "Đội phòng kinh doanh xin thêm vài phút để chỉnh trang phục, mình mời phòng kỹ thuật lên trước." |
| Micro rè, mất tiếng | Đổi sang micro dự phòng đã để sẵn trên bàn cạnh sân khấu | "Micro này cũng mệt sau một năm làm việc rồi, mình đổi chiếc khác." |
| Khách quan trọng đến muộn | Giới thiệu khi họ đã ngồi xuống, giữa hai tiết mục | "Xin chào mừng chị Ngọc, đại diện đối tác, vừa đến với chúng ta." |
| Phát biểu kéo dài, lố giờ | Rút ngắn phần sau: bớt một tiết mục hoặc gộp bốc thăm | Không nói gì với khán giả về chuyện lố giờ; chỉ điều chỉnh lặng lẽ |
| Phòng ồn, không ai nghe | Đứng im, chờ, nhờ âm thanh tắt nhạc nền | "Còn hai phần quà lớn nhất, mời mọi người quay lên sân khấu nhé." |
Trước sự kiện, Quỳnh đánh dấu trong kịch bản hai tiết mục có thể bỏ và một phần có thể gộp. Khi chương trình lố hai mươi phút vì phần trao thưởng, chị chỉ cần nhìn kịch bản và gật đầu với âm thanh.
Đứng ở đâu, cầm gì và tổng duyệt
Đứng lệch một bên sân khấu. Khoảng giữa dành cho người phát biểu và tiết mục. MC đứng ở mép trái hoặc phải, gần lối lên, để nhường chỗ nhanh và không chắn ống kính chụp ảnh.
Cầm micro một tay, thẻ dàn ý tay kia. Thẻ cỡ lòng bàn tay, đánh số thứ tự. Không cầm cả tập kịch bản khổ lớn lên sân khấu, vì giấy lật sột soạt và che mặt.
Tổng duyệt ít nhất một lần tại chỗ. Đi hết kịch bản với âm thanh, ánh sáng, đội văn nghệ, mỗi phần chỉ chạy câu đầu và câu cuối. Mất bốn mươi phút nhưng phát hiện ra micro không đủ, lối lên sân khấu tối, quà để sai chỗ.
Giữ nước và một chiếc đồng hồ nhìn được. Đặt một chai nước nhỏ ở góc sân khấu và đeo đồng hồ hoặc nhờ âm thanh giơ tay báo giờ. Ba tiếng nói ngắt quãng làm khô họng hơn bạn tưởng, và MC không có cách nào biết lố giờ nếu không nhìn được giờ.
Bài tập tối nay. Đứng trước gương, cầm một vật thay micro, nói to năm câu mẫu ở trên với tên thật trong công ty bạn. Bấm giờ từng câu. Câu nào quá hai mươi giây, gạch bớt.
Câu hỏi thường gặp
Làm MC lần đầu có cần học thuộc kịch bản không?
Không cần thuộc cả kịch bản. Thuộc câu mở màn và câu kết, nắm thứ tự chương trình, còn lại dùng thẻ nhỏ ghi ý chính và tên người. Người nghe không bận tâm MC liếc thẻ, họ chỉ khó chịu khi MC đọc sai tên.
MC có nên pha trò không?
Có thể, nếu câu đùa nhẹ, hướng về chính mình hoặc về tình huống chung, và đã thử với vài đồng nghiệp trước. Tránh đùa về ngoại hình, tuổi tác, chuyện riêng của người khác. Không đùa còn hơn đùa lệch.
Phát biểu của sếp quá dài thì MC phải làm gì?
Không ngắt lời, không nhắc giờ trên sân khấu. MC rút ngắn các phần sau theo phương án đã chuẩn bị sẵn trong kịch bản. Trước sự kiện có thể nhờ thư ký nhắc nhẹ sếp thời lượng dự kiến.
Làm MC có cần giọng hay không?
Không cần giọng hay, cần giọng rõ. Nói chậm vừa phải, dừng sau tên người, cầm micro đúng khoảng cách. Giọng vùng miền không phải trở ngại; điều người nghe cần là nghe rõ tên và nghe rõ chương trình đang đi tới đâu.
Có nên làm MC đôi lần đầu không?
MC đôi đỡ áp lực nhưng cần tập chung kỹ hơn để không giành lời hay im cùng lúc. Nếu làm đôi, chia rõ ai dẫn phần nào, ai giữ giờ, và thống nhất ký hiệu khi cần người kia đỡ lời.
Nếu quên lời giữa chừng thì làm sao?
Nhìn thẻ, dừng một nhịp, nói câu đơn giản nhất: giới thiệu tiết mục tiếp theo và mời lên. Khán giả gần như không nhận ra vài giây im lặng. Đừng lấp chỗ trống bằng những câu nói đệm kéo dài.