TruyenDat.comTruyền Đạt
Hỏi đáp và tương tác

Cách đặt câu hỏi cho khán giả khi thuyết trình: 5 loại câu hỏi và lúc nên dùng

Năm loại câu hỏi người thuyết trình hỏi khán giả, cách hỏi để có người trả lời, cách đón câu trả lời sai mà không làm ai ngượng, kèm kịch bản buổi đào tạo 45 phút.

A Vietnamese safety trainer in a hard hat raises one hand as factory workers in uniforms respond by raising theirs, wide shot inside a bright workshop, industrial overhead light

Câu hỏi bạn đặt cho khán giả chỉ có tác dụng khi nó có mục đích rõ: đánh thức sự chú ý, kiểm tra người nghe đã hiểu, hay lấy thông tin từ phòng để nói tiếp. Mỗi mục đích hợp với một loại câu hỏi riêng, và hỏi sai loại thì phòng im lặng hoặc trả lời qua loa.

Anh Phong phụ trách an toàn lao động ở một xưởng cơ khí, mỗi tháng có một buổi đào tạo bốn mươi lăm phút sau ca cho khoảng bốn mươi công nhân, chủ đề tháng này là an toàn khi dùng máy cắt. Người nghe đã mệt, nhiều người đã nghe nội dung tương tự. Những lần trước anh hỏi “mọi người hiểu chưa” và cả phòng đồng thanh “hiểu rồi”. Lần này anh thiết kế lại các câu hỏi theo năm loại dưới đây.

Hỏi khán giả để làm gì, trước khi hỏi gì

Nhiều người thuyết trình đặt câu hỏi vì nghe nói cần tương tác, nhưng không biết câu hỏi đó để làm gì. Kết quả là những câu như “mọi người có khỏe không ạ” ở đầu buổi, hay “mọi người hiểu chưa” ở cuối, cả hai đều nhận được câu trả lời đồng thanh và không cho người nói biết thêm điều gì.

Có ba mục đích đáng hỏi. Thứ nhất, kéo sự chú ý về bài, nhất là ở đầu buổi và sau mỗi đoạn dài. Thứ hai, kiểm tra người nghe hiểu đến đâu, để quyết định nói tiếp hay nói lại. Thứ ba, lấy thông tin từ phòng: người nghe đã gặp tình huống gì, đang làm thế nào, để bạn dùng chính ví dụ của họ.

Anh Phong viết mục đích bên cạnh mỗi câu hỏi trong dàn ý. Câu nào không gắn được với mục đích nào thì gạch. Từ bảy câu hỏi ban đầu, anh giữ lại năm, và mỗi câu đều có lý do để tồn tại. Đây là bước đơn giản nhất nhưng ít người làm: hỏi ít đi, mỗi câu có việc của nó. Câu “mọi người hiểu chưa” bị gạch đầu tiên, vì trong một xưởng mà ai cũng ngại thừa nhận mình chưa hiểu trước tổ trưởng, nó không bao giờ cho anh biết sự thật.

Năm loại câu hỏi và lúc nên dùng

Bảng dưới đây xếp năm loại câu hỏi hay dùng khi thuyết trình theo mức độ người nghe phải bỏ công trả lời, từ nhẹ đến nặng.

Loại câu hỏiVí dụ trong buổi của anh PhongDùng khiChỗ dễ hỏng
Giơ tay“Ai từng thấy lưỡi cắt bị mẻ khi đang chạy thì giơ tay giúp em.”Mở đầu, cần cả phòng tham gia nhanhHỏi điều người nghe ngại thừa nhận thì không ai giơ
Tu từ“Một giây lơ là ở máy cắt thì mất gì?”Dẫn vào một ý quan trọng, không cần trả lờiDừng quá lâu sau câu hỏi, người nghe tưởng phải trả lời
Đoán“Theo anh em, lỗi nào gây tai nạn máy cắt nhiều nhất ở xưởng mình năm qua?”Trước khi đưa ra một sự thật bất ngờĐáp án quá dễ đoán thì mất tác dụng
Mở“Anh em làm gì khi máy kêu lạ giữa ca?”Lấy kinh nghiệm thật của phòngPhòng đông, hỏi chung thì im lặng
Gọi tên“Anh Dũng tổ hai, nếu thấy dây điện máy bị trầy, anh làm bước nào trước?”Kiểm tra hiểu, nhóm quen nhauGọi người nhút nhát hoặc dễ sai trước đông người

Loại đoán đáng dùng hơn người ta nghĩ. Khi người nghe đã đoán, họ có phần trong câu trả lời, nên nghe kỹ đáp án hơn hẳn so với khi bạn nói thẳng. Ở buổi của anh Phong, nhiều người đoán là do không đeo kính, trong khi sổ ghi sự cố của xưởng cho thấy lỗi hay gặp nhất là thò tay gạt phoi khi máy chưa dừng hẳn. Cả phòng nhớ chi tiết đó.

Hỏi thế nào để có người trả lời

Cùng một câu hỏi, cách hỏi quyết định phòng có trả lời hay không. Năm bước dưới đây áp dụng cho câu hỏi mở và câu hỏi đoán, hai loại dễ bị im lặng nhất.

  1. Hỏi một câu, không hỏi chuỗi. “Anh em làm gì khi máy kêu lạ?” chứ không phải “Anh em làm gì khi máy kêu lạ, có báo ai không, có dừng máy không?”. Chuỗi câu hỏi làm người nghe không biết trả lời câu nào.
  2. Nói rõ cách trả lời. “Ai có ý thì nói to luôn, không cần giơ tay.” hoặc “Em mời hai ba anh em nói.” Người nghe đỡ phải đoán luật.
  3. Đợi thật sự. Sau câu hỏi, im lặng đủ lâu, nhìn quanh phòng. Đừng tự trả lời sau hai giây; làm vậy vài lần là phòng học được rằng không cần trả lời.
  4. Đi tới gần người nghe. Bước xuống một hai bước, về phía nhóm có vẻ muốn nói. Khoảng cách gần làm việc trả lời giống trò chuyện hơn là phát biểu.
  5. Nhận câu trả lời đầu tiên thật ấm. Người trả lời đầu tiên đang làm mẫu cho cả phòng. Họ được đón tốt thì người khác dám trả lời tiếp.

Đón câu trả lời sai, đúng một nửa hoặc lạc đề

Câu trả lời sai: Không nói “sai rồi”. Tìm phần hợp lý trong câu trả lời rồi bổ sung: “Đeo kính đúng là cần, và nhiều người nghĩ giống anh. Nhưng sổ sự cố của mình cho thấy lỗi hay gặp hơn là…” Người trả lời không mất mặt, cả phòng vẫn nhận đúng thông tin.

Câu trả lời đúng một nửa: “Đúng là phải dừng máy trước. Bước tiếp theo là gì ạ?” Bạn khẳng định phần đúng và mời họ, hoặc người khác, đi tiếp. Họ thấy được dẫn chứ không bị sửa.

Câu trả lời lạc đề: “Chuyện quạt hút bụi đúng là cần sửa, em ghi lại để báo lên. Quay về máy cắt, khi máy kêu lạ thì…” Ghi nhận ngắn rồi quay về, như với câu hỏi lạc đề trong phần hỏi đáp.

Câu trả lời đùa: Cười cùng phòng một chút, rồi lấy phần thật trong câu đùa: “Gọi tổ trưởng thì đúng, nhưng trước khi gọi phải làm gì?” Không bỏ qua câu đùa, cũng không để nó kéo dài.

Câu trả lời rất hay: Dùng lại ngay và gọi tên người nói: “Như anh Dũng vừa nói, rút điện trước rồi mới kiểm tra.” Lần sau bạn nhắc lại câu đó, nó đã thành của phòng, không chỉ của bạn.

Đang hỏi thế này, hỏi lại thành thế kia

Những câu bên trái là câu hỏi quen miệng của người đào tạo. Câu bên phải giữ mục đích nhưng buộc người nghe nghĩ thật.

Đang hỏiHỏi lại thành
“Mọi người hiểu chưa ạ?”“Nếu sáng mai lưỡi cắt bị kẹt, anh em làm ba bước nào, theo thứ tự?”
“Có ai biết vì sao phải đeo găng không?”“Găng nào dùng được khi đứng máy cắt, găng nào không? Vì sao?”
“Đúng không ạ?”“Anh em thấy ở tổ mình có chỗ nào khác với quy trình này không?”
“Ai có ý kiến gì không?”“Bước nào trong ba bước anh em thấy khó làm nhất khi đang gấp hàng?”
“Mọi người thấy quan trọng không?”“Tuần rồi ai từng phải dừng máy vì thấy lạ? Lúc đó anh làm gì?”

Điểm chung của cột phải: câu hỏi không trả lời được bằng một chữ “có” hay “hiểu rồi”. Muốn trả lời, người nghe phải nhớ lại nội dung hoặc nghĩ về công việc thật của mình, và chính việc đó giúp họ nhớ bài lâu hơn.

Đặt câu hỏi ở đâu trong buổi đào tạo 45 phút

Câu hỏi rải đều theo nhịp chú ý của người nghe. Đây là cách anh Phong đặt năm câu hỏi vào buổi bốn mươi lăm phút.

PhútPhần bàiCâu hỏiMục đích
1–3Mở đầuGiơ tay: ai từng thấy lưỡi cắt bị mẻ khi chạyKéo chú ý, cho thấy chủ đề là chuyện của họ
8–10Nguyên nhân tai nạnĐoán: lỗi nào gây sự cố nhiều nhất ở xưởngChuẩn bị cho sự thật bất ngờ
18–22Quy trình ba bướcMở: anh em làm gì khi máy kêu lạLấy cách làm thật để so với quy trình
30–33Ôn lạiGọi tên: ba bước theo thứ tựKiểm tra hiểu
40–43KếtTu từ: lần sau máy kêu lạ, tay mình sẽ làm gì trướcĐọng lại hành động

Từ phút hai mươi hai đến ba mươi là đoạn dài nhất không có câu hỏi, và đó là chỗ anh Phong làm mẫu trên máy thật. Khi người nghe đang xem làm mẫu, không cần hỏi thêm. Câu hỏi đặt sau mỗi khối nội dung, không chen giữa lúc người nghe đang theo một việc khác.

Bài tập tối nay: viết lại câu hỏi trong dàn ý của bạn

Bài tập này mất khoảng hai mươi phút với dàn ý buổi nói sắp tới. Làm xong, mỗi câu hỏi trong bài của bạn đều có loại, có mục đích và có chỗ đứng.

  1. Gạch chân mọi câu hỏi đang có trong dàn ý, kể cả những câu quen miệng như “mọi người hiểu chưa”. Đếm xem có bao nhiêu câu.
  2. Bên cạnh mỗi câu, ghi một trong ba mục đích: kéo chú ý, kiểm tra hiểu, lấy thông tin từ phòng. Câu nào không ghi được mục đích thì gạch bỏ.
  3. Với mỗi câu còn lại, ghi loại câu hỏi theo bảng năm loại. Nếu cả bài chỉ có một loại, đổi một hai câu sang loại khác cho phù hợp với vị trí của nó.
  4. Viết lại mọi câu trả lời được bằng “có” hoặc “hiểu rồi” thành câu buộc người nghe nhớ lại nội dung hoặc nghĩ về việc thật của họ.
  5. Với mỗi câu hỏi mở và câu hỏi đoán, viết sẵn cách đón một câu trả lời sai. Đây là phần người thuyết trình hay bỏ qua nhất, và cũng là phần quyết định phòng có dám trả lời câu tiếp theo không.
  6. Đọc to toàn bộ câu hỏi theo thứ tự, mỗi câu dừng đếm thầm đến năm, để quen cảm giác chờ câu trả lời.

Sau buổi nói, đánh dấu câu nào được phòng trả lời sôi nổi, câu nào im lặng. Lần sau giữ câu sôi nổi, sửa câu im lặng theo bảng hỏi lại ở trên.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi tu từ là gì và có nên dùng nhiều không?

Câu hỏi tu từ là câu hỏi người nói không chờ trả lời mà dùng để dẫn vào ý tiếp theo. Dùng hai ba lần một buổi là vừa. Dùng nhiều thì người nghe không phân biệt được câu nào cần trả lời, câu nào không, và sẽ thôi trả lời cả những câu thật.

Có nên gọi tên người trả lời khi thuyết trình không?

Nên khi nhóm đã quen nhau và câu hỏi không làm ai ngượng nếu trả lời sai. Gọi người bạn biết là tự tin trước, và báo trước là sẽ gọi vài người. Không gọi người đang lơ đãng để bắt lỗi, cả phòng sẽ căng thẳng theo.

Hỏi khán giả xong không ai trả lời thì làm sao?

Bạn hỏi lại câu đó theo cách hẹp hơn, ví dụ chuyển câu hỏi mở thành câu hỏi giơ tay, hoặc cho hai người cạnh nhau bàn trong ba mươi giây rồi mới hỏi. Tránh tự trả lời ngay, vì phòng sẽ học rằng không cần trả lời.

Đặt câu hỏi cho người lớn tuổi hơn mình có ngại không?

Hỏi để mời họ chia sẻ kinh nghiệm thì không ngại, ngược lại họ thường thích. Tránh câu hỏi kiểu kiểm tra như ai biết đáp án. Thay bằng câu như các anh chị làm nghề lâu, khi gặp chuyện này thường xử lý thế nào.

Một buổi thuyết trình ba mươi phút nên hỏi khán giả bao nhiêu câu?

Khoảng ba đến năm câu là đủ, đặt ở mở đầu, sau mỗi phần lớn và trước khi kết. Quan trọng hơn số câu là mỗi câu có mục đích rõ và bạn thật sự dùng câu trả lời của người nghe trong phần nói tiếp theo.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138